Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, ek fiilin cümledeki anlam katkısını, özellikle de 'rivayet' anlamını inceleyeceğiz. Ek fiil, Türkçede isim soylu sözcükleri yüklem yapma veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapma görevini üstlenen 'idi', 'imiş', 'ise', 'idir' ekleridir. 'Rivayet' anlamı ise genellikle ek fiilin '-imiş' formuyla (duyulan geçmiş zaman) veya fiillerin duyulan geçmiş zaman çekimiyle ilişkilidir. Yani, bir olayın başkasından duyulduğunu, sonradan öğrenildiğini veya kesinlik taşımadığını ifade eder.
- A) Yarın sınav varmış.
- Bu cümlede "var" kelimesi isim soylu bir sözcüktür. Üzerine gelen "-mış" eki, ek fiilin "imiş" şeklidir ("var imiş").
- Buradaki ek fiil "imiş", sınavın varlığının başkasından duyulduğu veya sonradan öğrenildiği anlamını (yani "rivayet" anlamını) katmıştır.
- B) O çok çalışkandı.
- Bu cümlede "çalışkan" kelimesi isim soylu bir sözcüktür. Üzerine gelen "-dı" eki, ek fiilin "idi" şeklidir ("çalışkan idi").
- Ek fiilin "idi" şekli, cümleye "görülen geçmiş zaman" veya "kesinlik" anlamı katar. Yani, konuşan kişi bu durumu bizzat görmüş veya kesin olarak bilmektedir. Bu nedenle, bu cümlede ek fiil "rivayet" anlamı *katmamıştır*.
- C) Bu kitap çok güzelmiş.
- Bu cümlede "güzel" kelimesi isim soylu bir sözcüktür. Üzerine gelen "-miş" eki, ek fiilin "imiş" şeklidir ("güzel imiş").
- Buradaki ek fiil "imiş", kitabın güzelliğinin sonradan fark edildiği veya başkasından duyulduğu anlamını (yani "rivayet" anlamını) katmıştır.
- D) Dün okula gitmiş.
- Bu cümlede "gitmiş" kelimesi, "gitmek" fiilinin duyulan geçmiş zaman kipinde çekimlenmiş halidir. Buradaki "-miş" eki, fiilin kendi zaman ekidir, bir "ek fiil" (idi, imiş, ise, idir) değildir.
- "Gitmiş" fiilinin kendisi "rivayet" veya "sonradan öğrenme" anlamı taşır ancak bu anlamı katan ek fiil değil, fiilin kendi çekim ekidir. Soruda "ek fiil"in rivayet anlamı katıp katmadığı sorulduğu için, bu seçenekte ek fiil bulunmadığından, ek fiilin rivayet anlamı katması durumu söz konusu değildir. Ancak B seçeneğinde ek fiil vardır ve rivayet anlamı katmamıştır, bu da onu sorunun doğrudan cevabı yapar.
Sonuç olarak, B seçeneğindeki "çalışkandı" kelimesinde kullanılan ek fiil "idi", cümleye kesinlik ve görülen geçmiş zaman anlamı katarken, "rivayet" anlamı katmamıştır.
Cevap B seçeneğidir.
