Hangi cümlede fiil, istek kipiyle çekimlenmiştir?
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin farklı kiplerini (modlarını) tanımamız isteniyor. Özellikle istek kipini bulacağız. İstek kipi, bir dileği, isteği, öneriyi veya temenniyi ifade eden fiil çekimidir. Türkçede istek kipinin eki genellikle -a / -e'dir ve şahıs ekleriyle birlikte kullanılır (örneğin: geleyim, gelesin, gele, gelelim, gelesiniz, geleler).
A) Yarın erken kalkmalıyım.
Bu cümlede fiil "kalkmalıyım"dır. Fiilin kökü "kalk-"tır. "-malı" eki, gereklilik kipi ekidir. Yani, bir şeyi yapmanın gerekli olduğunu belirtir. Bu nedenle istek kipi değildir.
B) Keşke sen de gelseydin.
Bu cümlede fiil "gelseydin"dir. Fiilin kökü "gel-"dir. "-se" eki, dilek-şart kipi ekidir. Bir dileği veya bir şarta bağlı durumu ifade eder. Bu nedenle istek kipi değildir.
C) Hadi sinemaya gidelim.
Bu cümlede fiil "gidelim"dir. Fiilin kökü "git-"tir. "-e" eki (ünsüz benzeşmesinden dolayı "i"ye dönüşmüş) ve "-lim" (birinci çoğul şahıs eki) ile birlikte kullanılmıştır. "Gidelim" ifadesi, bir öneri veya isteği dile getirir. İşte tam da aradığımız istek kipi budur! (Git- + -e + -lim).
D) O her gün spor yapar.
Bu cümlede fiil "yapar"dır. Fiilin kökü "yap-"tır. "-ar" eki, geniş zaman kipi ekidir. Bir eylemin her zaman yapıldığını veya genel bir gerçeği ifade eder. Bu nedenle istek kipi değildir.
E) Sınavı kazanacakmış.
Bu cümlede fiil "kazanacakmış"tır. Fiilin kökü "kazan-"dır. "-acak" eki, gelecek zaman kipi ekidir. "-mış" eki ise duyulan geçmiş zaman (rivayet) ekidir. Yani, bir eylemin gelecekte olacağı başkasından duyulduğu belirtilir. Bu nedenle istek kipi değildir.
Gördüğümüz gibi, "Hadi sinemaya gidelim" cümlesindeki "gidelim" fiili, bir öneri veya isteği belirten istek kipi ile çekimlenmiştir.
Cevap C seçeneğidir.
