Orta Çağ Avrupa'sında yaygın olarak kullanılan Roma rakamları ($I, V, X, L, C, D, M$) ile büyük sayılarla işlem yapmak oldukça karmaşık ve zaman alıcıydı. Harezmi'nin eserleri aracılığıyla İslam dünyasına ve oradan da Avrupa'ya yayılan Hint-Arap rakam sistemi ($0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9$) ise bu durumu kökten değiştirmiştir.
Harezmi'nin bu rakam sisteminin yaygınlaşmasındaki rolü göz önüne alındığında, bu değişimin matematiğe ve günlük hayata en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisi olmuştur?
A) Astronomik gözlemlerin tamamen ortadan kalkması
B) Ticari hesaplamaların ve bilimsel çalışmaların büyük ölçüde kolaylaşması
C) Sadece dini metinlerin yazımında kullanılmaya başlanması
D) Gezegenlerin yörüngelerinin kare şeklinde olduğunun keşfedilmesi
Orta Çağ Avrupa'sında Roma rakamları ile işlem yapmanın zorluğunu ve Hint-Arap rakamlarının getirdiği kolaylığı anlatan bir soruyla karşı karşıyayız. Şimdi bu soruyu adım adım inceleyelim:
- Sorunun Anlamı: Soru, Harezmi'nin Hint-Arap rakam sistemini Avrupa'ya tanıtmasının matematiğe ve günlük hayata etkisini soruyor. Yani, bu yeni sayı sistemi ne gibi faydalar sağlamış?
- Seçeneklerin İncelenmesi:
- A) Astronomik gözlemlerin tamamen ortadan kalkması: Hint-Arap rakamları astronomik gözlemleri ortadan kaldırmamış, aksine daha hassas hesaplamalar yapılmasına olanak sağlamıştır. Bu nedenle bu seçenek doğru olamaz.
- B) Ticari hesaplamaların ve bilimsel çalışmaların büyük ölçüde kolaylaşması: Hint-Arap rakamları, basamaklı bir sisteme sahip olduğu için toplama, çıkarma, çarpma ve bölme gibi işlemleri Roma rakamlarına göre çok daha kolay hale getirmiştir. Bu durum, ticari hesaplamaları ve bilimsel çalışmaları büyük ölçüde kolaylaştırmıştır. Bu seçenek doğru olabilir.
- C) Sadece dini metinlerin yazımında kullanılmaya başlanması: Hint-Arap rakamları sadece dini metinlerde değil, her türlü sayısal verinin kaydedilmesinde ve hesaplanmasında kullanılmıştır. Bu seçenek de doğru olamaz.
- D) Gezegenlerin yörüngelerinin kare şeklinde olduğunun keşfedilmesi: Gezegenlerin yörüngelerinin şekli, sayı sisteminden bağımsız olarak yapılan gözlemler ve hesaplamalar sonucu bulunmuştur. Ayrıca gezegenlerin yörüngeleri kare şeklinde değil, eliptiktir. Bu seçenek de doğru olamaz.
- Doğru Seçeneğin Belirlenmesi: Seçenekleri değerlendirdiğimizde, Hint-Arap rakamlarının ticari hesaplamaları ve bilimsel çalışmaları büyük ölçüde kolaylaştırdığı görülmektedir.
Bu nedenle cevap B seçeneğidir.
