Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, günlük hayatımızda sıkça karşılaştığımız sistemlerden hangisinin bir "denetleyici sistem" (veya kontrol sistemi) olduğunu anlamaya çalışacağız. Öncelikle bir denetleyici sistemin ne anlama geldiğini açıklayalım:
- Denetleyici Sistem (Kontrol Sistemi) Nedir?
- Bir denetleyici sistem, belirli bir hedefi veya istenen durumu korumak ya da ona ulaşmak için çevresinden bilgi alan, bu bilgiyi işleyen ve buna göre eylemler gerçekleştiren bir sistemdir.
- En önemli özelliği, sistemin çıktısını (yaptığı eylemin sonucunu) tekrar ölçerek (geri bildirim alarak) kendini ayarlayabilmesidir. Yani, bir hata veya sapma olduğunda bunu fark edip düzeltme yeteneğine sahiptir.
- Basitçe, bir şeyi belirli bir seviyede tutmaya veya belirli bir duruma getirmeye çalışan ve bunu yaparken sürekli olarak durumu kontrol eden sistemlerdir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Elektrikli süpürge:
- Elektrikli süpürge, açma/kapama düğmesiyle çalışır ve motoru dönerek emiş gücü oluşturur.
- Ortamdaki toz miktarını ölçmez veya emiş gücünü otomatik olarak toz miktarına göre ayarlamaz. Sadece açıldığında belirli bir güçle çalışır.
- Bu, kullanıcının doğrudan kontrolünde olan, geri bildirim mekanizması olmayan basit bir "açık döngü" sistemidir. Yani, bir denetleyici sistem değildir.
- B) Akıllı termostat:
- Akıllı termostat, tam da bir denetleyici sistem örneğidir. Nasıl mı?
- Sensör: Ortamın mevcut sıcaklığını sürekli olarak ölçer.
- Hedef: Sizin ayarladığınız (istenilen) bir sıcaklık değeri vardır (örneğin, 22°C).
- Kontrolcü: Ölçtüğü mevcut sıcaklığı, ayarlanan hedef sıcaklıkla karşılaştırır.
- Aktüatör: Eğer ortam sıcaklığı hedef sıcaklığın altına düşerse, ısıtma sistemini (kombi gibi) açar. Eğer hedef sıcaklığın üzerine çıkarsa, soğutma sistemini (klima gibi) açabilir veya ısıtmayı kapatır.
- Geri Bildirim: Sistem çalıştıktan sonra tekrar ortam sıcaklığını ölçer ve hedefe ulaşıp ulaşmadığını kontrol eder. Eğer sıcaklık hedefe ulaştıysa sistemi kapatır, sapma olursa tekrar müdahale eder. Bu sürekli kontrol ve ayarlama süreci, akıllı termostatı mükemmel bir denetleyici sistem yapar.
- C) Masa lambası:
- Masa lambası, bir düğmeyle açılıp kapanır ve ışık verir.
- Ortamdaki aydınlık seviyesini ölçmez veya ışık şiddetini otomatik olarak ayarlamaz. Sadece açıldığında yanar.
- Bu da basit bir "açık döngü" sistemidir ve bir denetleyici sistem değildir.
- D) El feneri:
- El feneri de masa lambası gibi, bir düğmeyle açılıp kapanır ve ışık verir.
- Ortamdaki karanlık seviyesini ölçmez veya ışık şiddetini otomatik olarak ayarlamaz.
- Bu da bir denetleyici sistem değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, sadece akıllı termostat, bir hedefi (istenilen sıcaklık) korumak için çevresinden bilgi alıp (sıcaklık sensörü), bu bilgiyi işleyip (kontrolcü), bir eylemde bulunarak (ısıtma/soğutmayı açıp kapatma) ve bu eylemin sonucunu tekrar gözlemleyerek (geri bildirim) kendini ayarlayan bir sistemdir.
Cevap B seçeneğidir.
