Sevgili öğrenciler, bu soruda Osmanlı Devleti'nin Duraklama Dönemi'nde imzaladığı ve toprak kaybettiği ilk antlaşmayı bulmamız isteniyor. Şimdi bu dönemi ve antlaşmaları adım adım inceleyelim:
- Öncelikle Duraklama Dönemi, Osmanlı tarihinde genellikle 17. yüzyılı kapsayan bir dönem olarak kabul edilir. Bu dönemde Osmanlı Devleti, önceki yüzyıllardaki hızlı yükselişini sürdürememiş, iç ve dış sorunlarla karşılaşmaya başlamıştır.
- Şimdi seçeneklerdeki antlaşmaları ve tarihlerini inceleyelim:
- A) Karlofça Antlaşması: 1699 yılında imzalanmıştır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin Avusturya, Lehistan (Polonya) ve Venedik ile yaptığı uzun süren savaşları sona erdirmiştir. Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti, Macaristan'ın büyük bir kısmını, Erdel'i (Transilvanya) Avusturya'ya, Podolya'yı Lehistan'a ve Mora Yarımadası'nı Venedik'e bırakmak zorunda kalmıştır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin tarihinde ilk kez büyük çaplı toprak kaybettiği ve gerileme dönemine girmesinin başlangıcı olarak kabul edilir. Bu tarih (1699) Duraklama Dönemi'nin sonlarına denk gelir ve Osmanlı'nın toprak kaybettiği ilk büyük antlaşmadır.
- B) Kasr-ı Şirin Antlaşması: 1639 yılında imzalanmıştır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti (İran) arasında imzalanmış ve günümüz Türkiye-İran sınırının büyük ölçüde çizildiği antlaşmadır. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Bağdat'ı geri almış, ancak bazı doğu toprakları Safevilerde kalmıştır. Ancak bu, Karlofça'daki gibi büyük çaplı ve Batılı güçlere karşı bir toprak kaybı değildir; daha çok sınır düzenlemesidir.
- C) Zitvatorok Antlaşması: 1606 yılında imzalanmıştır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Avusturya'nın Osmanlı'ya ödediği yıllık vergi kaldırılmış ve Avusturya Arşidükü, Osmanlı padişahına denk sayılmıştır. Bu durum Osmanlı'nın prestiji açısından önemli bir kayıp olsa da, toprak kaybı söz konusu değildir.
- D) Bucaş Antlaşması: 1672 yılında imzalanmıştır. Bu antlaşma, Osmanlı Devleti ile Lehistan (Polonya) arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti, Podolya'yı ve Ukrayna'nın bazı bölgelerini ele geçirmiştir. Yani bu antlaşma, toprak kaybı değil, toprak kazancı sağlamıştır.
- E) İstanbul Antlaşması: Osmanlı tarihinde farklı dönemlerde birden fazla İstanbul Antlaşması imzalanmıştır. Ancak Duraklama Dönemi'nde toprak kaybıyla doğrudan ilişkilendirilen ve Karlofça kadar belirleyici olan bir İstanbul Antlaşması yoktur. Örneğin, 1700 tarihli İstanbul Antlaşması, Karlofça'nın devamı niteliğinde olup Rusya'ya Azak Kalesi'nin verilmesini sağlamıştır, ancak ilk büyük toprak kaybı Karlofça ile yaşanmıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, Duraklama Dönemi'nde imzalanan ve Osmanlı'nın büyük çaplı toprak kaybettiği ilk antlaşmanın 1699 tarihli Karlofça Antlaşması olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
