Aşağıdakilerden hangisi İslam inancında kaderin kapsamına girmez?
A) İnsanın doğum yeri ve zamanı
B) İnsanın yaptığı iyilik ve kötülükler
C) Doğal afetlerin oluşumu
D) İnsanın tercih ettiği meslek
İslam inancında kader, Allah'ın her şeyi ezelden bilmesi, takdir etmesi ve yaratması anlamına gelir. Ancak kader kavramı, insanın iradesi ve sorumluluğu ile birlikte ele alınır. İnsan, Allah'ın kendisine verdiği cüz'i irade (tercih etme gücü) sayesinde bazı konularda seçim yapma özgürlüğüne sahiptir ve bu seçimlerinden sorumludur. Kaderin kapsamına giren ve girmeyen durumları ayırt ederken bu ayrım önemlidir.
- A) İnsanın doğum yeri ve zamanı: Bu durum, insanın kendi iradesi dışında gerçekleşen, tamamen Allah'ın takdiriyle belirlenmiş olaylardır. İnsan, nerede ve ne zaman doğacağını seçemez. Bu nedenle kaderin kapsamına girer (Külli İrade - Allah'ın mutlak iradesi).
- B) İnsanın yaptığı iyilik ve kötülükler: İslam inancına göre insan, iyilik ve kötülük yapma konusunda cüz'i iradeye (tercih etme özgürlüğüne) sahiptir. Allah, insanın neyi seçeceğini bilir (bu da kaderin bir yönüdür), ancak insan bu seçimleri kendi iradesiyle yapar ve sonuçlarından sorumludur. "Kaderim böyleymiş" diyerek kötü bir davranışın sorumluluğundan kaçmak doğru değildir. Bu nedenle, insanın ahlaki tercihleri ve eylemleri, doğrudan kendi iradesiyle ilgili olduğu için, kaderin pasif bir belirleyicisi olarak değil, insanın sorumluluk alanı olarak kabul edilir ve bu anlamda kaderin kapsamına "girmez" denilebilir.
- C) Doğal afetlerin oluşumu: Deprem, sel, fırtına gibi doğal afetler, insanın müdahale edemediği, tamamen doğa kanunları çerçevesinde Allah'ın takdiriyle gerçekleşen olaylardır. Bu nedenle kaderin kapsamına girer (Külli İrade).
- D) İnsanın tercih ettiği meslek: İnsan, meslek seçimi konusunda belli bir ölçüde özgür iradeye sahiptir. Çeşitli faktörler (eğitim, yetenek, aile vb.) bu seçimi etkilese de, nihai karar insanın kendi tercihidir. Allah, insanın hangi mesleği seçeceğini bilir, ancak bu seçimi insan yapar. Bu da cüz'i irade ile ilgili bir durumdur. Ancak seçenekler arasında, insanın sorumluluğunun en belirgin olduğu ve "kader" bahanesinin kabul edilmediği alan iyilik ve kötülüklerdir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, insanın yaptığı iyilik ve kötülükler, doğrudan kendi iradesi ve sorumluluğuyla ilgili olduğu için, kaderin pasif bir belirleyicisi olarak görülemez ve bu anlamda kaderin kapsamına girmez.
Cevap B seçeneğidir.
