KPSS İsim tamlamaları Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim tamlaması tamlayan eki almamıştır?

A) Çocuk parkı güzeldi.
B) Okul bahçesi genişti.
C) Araba lastiği patladı.
D) Ev kapısı açıktı.
E) Kitap kapağı renkliydi.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bu soruda, Türkçedeki isim tamlamalarını ve tamlayan eklerinin kullanımını anlamamız gerekiyor. İsim tamlamaları, iki veya daha fazla ismin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu söz gruplarıdır. İsim tamlamaları genellikle ikiye ayrılır: belirtili isim tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması.

• Belirtili İsim Tamlaması: Hem tamlayan (ilk isim) hem de tamlanan (ikinci isim) ek alır. Tamlayan "-ın, -in, -un, -ün" ekini (tamlayan eki) alır. Örneğin: "evin kapısı" (ev-in kapı-sı).
• Belirtisiz İsim Tamlaması: Sadece tamlanan (ikinci isim) ek alır. Tamlayan (ilk isim) ek almaz. Örneğin: "okul bahçesi" (okul bahçe-si).

Soru bizden "isim tamlaması tamlayan eki almamıştır" ifadesinin geçtiği cümleyi bulmamızı istiyor. Bu, aslında belirtisiz isim tamlaması olan bir ifadeyi aradığımız anlamına gelir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Çocuk parkı güzeldi.
  • Buradaki isim tamlaması "Çocuk parkı"dır.
  • "Çocuk" tamlayan, "parkı" ise tamlanandır.
  • "Çocuk" kelimesi herhangi bir tamlayan eki (-ın, -in, -un, -ün) almamıştır. "Parkı" kelimesi ise tamlanan eki (-ı) almıştır.
  • Bu bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
• B) Okul bahçesi genişti.
  • Buradaki isim tamlaması "Okul bahçesi"dir.
  • "Okul" tamlayan, "bahçesi" ise tamlanandır.
  • "Okul" kelimesi tamlayan eki almamıştır. "Bahçesi" kelimesi tamlanan eki (-i) almıştır.
  • Bu da bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
• C) Araba lastiği patladı.
  • Buradaki isim tamlaması "Araba lastiği"dir.
  • "Araba" tamlayan, "lastiği" ise tamlanandır.
  • "Araba" kelimesi tamlayan eki almamıştır. "Lastiği" kelimesi tamlanan eki (-i) almıştır.
  • Bu da bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
• D) Ev kapısı açıktı.
  • Buradaki isim tamlaması "Ev kapısı"dır.
  • "Ev" tamlayan, "kapısı" ise tamlanandır.
  • "Ev" kelimesi tamlayan eki almamıştır. "Kapısı" kelimesi tamlanan eki (-ı) almıştır.
  • Bu da bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
• E) Kitap kapağı renkliydi.
  • Buradaki isim tamlaması "Kitap kapağı"dır.
  • "Kitap" tamlayan, "kapağı" ise tamlanandır.
  • "Kitap" kelimesi tamlayan eki almamıştır. "Kapağı" kelimesi tamlanan eki (-ı) almıştır.
  • Bu da bir belirtisiz isim tamlamasıdır.

İlk bakışta tüm seçeneklerin belirtisiz isim tamlaması olduğu ve dolayısıyla tamlayan ek almadığı görülüyor. Ancak bu tür sorularda, belirtisiz isim tamlamasının anlamı ve tamlayan eki alıp almaması durumunda anlamın nasıl değiştiği arasındaki farka dikkat etmek gerekir.

Diğer seçeneklerdeki belirtisiz isim tamlamaları (Okul bahçesi, Araba lastiği, Ev kapısı, Kitap kapağı) belirtili hale getirildiğinde (Okulun bahçesi, Arabanın lastiği, Evin kapısı, Kitabın kapağı) anlamda sadece bir "belirlilik" veya "aitlik" farkı oluşur. Yani "okul bahçesi" genel bir okul bahçesini, "okulun bahçesi" ise belirli bir okulun bahçesini ifade eder. Temel kavram aynı kalır.

Fakat A seçeneğindeki "Çocuk parkı" durumunda farklı bir durum söz konusudur. "Çocuk parkı" ifadesi, çocukların oynaması için tasarlanmış, belirli bir türdeki parkı (oyun parkı) ifade eden kalıplaşmış bir yapıdır. Eğer bu ifadeyi belirtili hale getirip "Çocuğun parkı" deseydik, bu, "bir çocuğa ait olan park" anlamına gelirdi ki bu, "oyun parkı" kavramından tamamen farklı bir anlam taşır. Yani "Çocuk parkı"nda "çocuk" kelimesi, parkın türünü veya amacını belirtir ve bu yapıda tamlayan eki almaması, ifadenin bu özel anlamı için zorunludur.

Bu nedenle, "Çocuk parkı" tamlaması, tamlayan eki almadığı zaman kendine özgü, kalıplaşmış bir anlam kazanan ve tamlayan eki aldığında anlamı kökten değişen bir yapıdır. Bu durum, onu diğer seçeneklerden ayırır ve sorunun cevabı yapar.

Cevap A seçeneğidir.