🎓 Fiilimsiler KPSS çıkmış sorular Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "Fiilimsiler KPSS çıkmış sorular Test 1" testinde karşılaşabileceğin fiilimsiler (eylemsiler) konusunu temelden alarak, sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Testteki sorular genellikle fiilimsi türlerini tanıma, fiilimsilerin cümledeki görevi ve fiilimsilerle ilgili özel durumlar (kalıcı isim, adlaşmış sıfat-fiil vb.) üzerine odaklanır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler) Nedir?
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiilin bazı özelliklerini taşırken cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Onları çekimli fiillerden ayıran en önemli özellik, kip ve kişi eki almamalarıdır.
- Fiil anlamını korurlar, dolayısıyla olumsuz yapılabilirler (gel-me-mek, oku-ma-yan).
- Fiiller gibi nesne alabilir, tümleçlerle açıklanabilirler.
- Cümlede isim, sıfat veya zarf olarak görev yaparlar.
- Asla bir cümlenin yüklemi olmazlar (tek başlarına).
📝 İsim-Fiiller (Ad Eylemler)
İsim-fiiller, fiil kök veya gövdelerine "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek türetilen ve cümlede isim görevinde kullanılan sözcüklerdir. Eylemin adını bildirirler.
- Ekleri: -ma, -ış, -mak. (Hatırlamak için "Mayışmak" kodlaması kullanılabilir.)
- Örnekler:
- Gülmesi herkesi neşelendirdi. (Eylemin adı)
- Onunla tanışmak bana iyi geldi. (Eylemin adı)
- Bu bakışı hiç unutamam. (Eylemin adı)
- Kalıcı İsim (Kalıcı Ad): Bazı isim-fiiller zamanla fiilimsi özelliğini kaybederek bir varlığın, kavramın veya nesnenin adı haline gelir. Bunlara "kalıcı isim" denir ve artık fiilimsi sayılmazlar.
- Örnekler: dondurma, çakmak, ekmek, danışma, giriş, çıkış.
- "Bakkaldan ekmek aldım." (Artık bir yiyecek adı, fiilimsi değil.)
- "Ekmek, toprağın bereketi demektir." (Buradaki "ekmek" fiilimsidir, "ekme eylemi" anlamında.)
⚠️ Dikkat: Olumsuzluk eki olan "-ma/-me" ile isim-fiil eki olan "-ma/-me"yi karıştırmamak gerekir. İsim-fiil eki alan sözcük olumlu veya olumsuz olabilir: "Gelmek" (isim-fiil), "Gelmemek" (olumsuz isim-fiil). Ama "Gel-me!" (emir kipi, olumsuz çekimli fiil).
📝 Sıfat-Fiiller (Ortaçlar)
Sıfat-fiiller, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen ve cümlede sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir. Bir ismi nitelerler veya belirtirler.
- Ekleri: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş. (Hatırlamak için "Anası mezar dikecekmiş" kodlaması kullanılabilir.)
- Örnekler:
- Koşan adam yoruldu. (Hangi adam? Koşan adam.)
- Kırılası ellerin mi vardı? (Nasıl eller? Kırılası eller.)
- Görünmez kaza. (Nasıl kaza? Görünmez kaza.)
- Döner sermaye. (Nasıl sermaye? Döner sermaye.)
- Geldik öğrenci. (Hangi öğrenci? Geldiği öğrenci - genelde iyelik ekiyle kullanılır.)
- Gelecek günler. (Nasıl günler? Gelecek günler.)
- Pişmiş aş. (Nasıl aş? Pişmiş aş.)
- Adlaşmış Sıfat-Fiil: Sıfat-fiilin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil tek başına ismin görevini üstlenir ve adlaşmış sıfat-fiil olur.
- Örnekler:
- "Koşan adam düştü." (Sıfat-fiil)
- "Koşan düştü." (Adlaşmış sıfat-fiil - "koşan adam" yerine kullanıldı.)
- "Gelecek, geçmişten ders almalı." (Gelecek nesiller/insanlar anlamında.)
💡 İpucu: Sıfat-fiil eklerinin bazıları (ar, -mez, -ecek, -miş) aynı zamanda haber kiplerinin ekleriyle benzerlik gösterir. Bir sözcüğün sıfat-fiil mi yoksa çekimli fiil mi olduğunu anlamak için cümlede isimden önce gelip onu niteleyip nitelemediğine veya cümlenin yüklemi olup olmadığına bakmalısın. "Gelecek yıl tatile gideceğiz." (sıfat-fiil) / "Yarın gelecek." (çekimli fiil).
📝 Zarf-Fiiller (Bağ-Fiiller, Ulaçlar)
Zarf-fiiller, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen ve cümlede zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Yüklemi durum veya zaman yönünden nitelerler.
- Ekleri: -ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -a...a, -casına, -maksızın, -dığından, -mek üzere vb. (Ek sayısı diğerlerinden fazladır.)
- Örnekler:
- Gülerek konuştu. (Nasıl konuştu? Gülerek. Durum zarfı.)
- Gülünce gözlerinin içi gülerdi. (Ne zaman gülerdi? Gülünce. Zaman zarfı.)
- Ders çalışırken uyuyakalmışım. (Ne zaman uyuyakalmışım? Ders çalışırken. Zaman zarfı.)
- Durmadan çalıştı. (Nasıl çalıştı? Durmadan. Durum zarfı.)
- Eve gelir gelmez yattı. (Ne zaman yattı? Gelir gelmez. Zaman zarfı.)
- Korka korka ilerlediler. (Nasıl ilerlediler? Korka korka. Durum zarfı.)
💡 İpucu: Zarf-fiiller genellikle yükleme sorulan "Nasıl?" veya "Ne zaman?" sorularına cevap verirler. Cümleye zaman veya durum anlamı katarlar.
💡 Genel İpuçları ve Sık Yapılan Hatalar
- Fiilimsi Grupları: Fiilimsiler, kendilerine bağlı sözcüklerle (nesne, tümleç vb.) birleşerek fiilimsi grupları oluşturabilir. Bu gruplar cümlenin tek bir öğesi olarak kabul edilir.
- "Kitap okumayı çok severim." (Kitap okumayı: isim-fiil grubu, belirtili nesne.)
- Olumsuzluk: Tüm fiilimsiler olumsuz yapılabilir. Bu, onları çekimli fiillerden ayırmanın önemli bir yoludur. "Gelmeyen öğrenci", "gelmeme", "gelmeyerek".
- Yüklem Olmazlar: Fiilimsiler tek başına bir cümlenin yüklemi olamazlar. Eğer bir fiilimsi ek eylem alarak yüklem olursa, o artık fiilimsi olmaktan çıkarak çekimli bir fiil (yüklem) haline gelmiş olur.
- "En sevdiği şey koşmaktı." (Koşmak-tı: isim-fiil ek eylem alarak yüklem olmuş.)
⚠️ Dikkat: Eklerin sadece ezberlenmesi yeterli değildir. Sözcüğün cümledeki görevini ve anlamını doğru tespit etmek esastır. Örneğin, "-acak/-ecek" eki hem gelecek zaman eki (çekimli fiil) hem de sıfat-fiil eki olabilir. Bağlam çok önemlidir.
