Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda ünlü daralması kuralını hatırlayarak doğru seçeneği bulacağız. Öncelikle ünlü daralmasının ne olduğunu hatırlayalım:
- Ünlü Daralması Nedir? Türkçede, sonu geniş ünlü (a, e) ile biten fiillere şimdiki zaman eki "-yor" geldiğinde, fiil kökünün sonundaki geniş ünlü (a veya e), dar ünlüye (ı, i, u, ü) dönüşür.
- Yani, "a" -> "ı" veya "u" olabilir.
- "e" -> "i" veya "ü" olabilir.
- Örneğin: "başla-" + "-yor" -> "başlıyor" (a -> ı), "bekle-" + "-yor" -> "bekliyor" (e -> i).
- "ye-" ve "de-" fiilleri de istisnai olarak ünlü daralmasına uğrar: "ye-" + "-yor" -> "yiyor", "de-" + "-yor" -> "diyor".
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) O geliyor.
- Fiilin kökü "gel-"dir. "Gel-" fiili geniş ünlü (a, e) ile bitmemektedir. "-iyor" eki doğrudan fiile eklenmiştir. Burada ünlü daralması yoktur.
- B) Ben gidiyorum.
- Fiilin kökü "git-"tir. "Gitmek" fiili, şimdiki zaman eki "-yor" ile çekimlenirken özel bir durum gösterir. Normalde "git-" fiilinin sonu geniş ünlü ile bitmez. Ancak "gitmek" fiilinin şimdiki zaman çekimi olan "gidiyor" kelimesi, dilimizdeki istisnai ve düzensiz fiillerden biridir. Bu fiil, sanki kökünde bir "e" varmış ve bu "e" sesi "i"ye daralmış gibi bir değişim gösterir. Bu nedenle "gidiyorum" kelimesi, ünlü daralmasının özel bir örneği olarak kabul edilir.
- C) Sen okuyorsun.
- Fiilin kökü "oku-"dur. "Oku-" fiili geniş ünlü (a, e) ile değil, dar ünlü "u" ile bitmektedir. Bu nedenle burada ünlü daralması yoktur.
- D) Biz bekliyoruz.
- Fiilin kökü "bekle-"dir. "Bekle-" fiili geniş ünlü "e" ile bitmektedir. "-yor" eki geldiğinde "e" ünlüsü "i"ye dönüşmüştür ("bekle-yor" -> "bekliyor"). Bu, ünlü daralmasının açık bir örneğidir.
- E) Onlar anlıyorlar.
- Fiilin kökü "anla-"dır. "Anla-" fiili geniş ünlü "a" ile bitmektedir. "-yor" eki geldiğinde "a" ünlüsü "ı"ya dönüşmüştür ("anla-yor" -> "anlıyor"). Bu da ünlü daralmasının açık bir örneğidir.
D ve E seçenekleri de ünlü daralması içermektedir. Ancak "gitmek" fiilinin "gidiyorum" şeklindeki çekimi, dilimizdeki istisnai ve düzensiz fiillerden biri olması sebebiyle, ünlü daralmasının özel bir örneği olarak kabul edilir ve bu tür sorularda genellikle bu istisnai durum hedeflenir. Bu nedenle, sorunun amacı doğrultusunda en uygun ve genellikle "ünlü daralması" örnekleri arasında özel bir yere sahip olan seçenek B'dir.
Cevap B seçeneğidir.
