KPSS Türkçe çıkmış sorular Test 1

???? KPSS Türkçe çıkmış sorular Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, KPSS Türkçe Test 1'de sıklıkla karşılaşılan temel konuları özetleyerek test başarınızı artırmayı hedefler. Sınavda karşınıza çıkabilecek sözcükte, cümlede ve paragrafta anlam konularının yanı sıra dil bilgisi kurallarını da bu notta bulacaksınız.

???? Sözcükte Anlam

Sözcükte anlam, kelimelerin tek başına veya cümle içinde kazandığı farklı anlam özelliklerini inceler. Bir kelimenin birden fazla anlamı olabilir ve bu anlamlar bağlama göre değişir.

• Gerçek Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk, temel anlamıdır. (Örn: "Elma" deyince aklımıza gelen meyve.)
• Mecaz Anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle soyut bir durumu ifade eder. (Örn: "Yüreği yandı" cümlesindeki "yanmak" kelimesi, acı çekmek anlamında mecazdır.)
• Terim Anlam: Bilim, sanat, spor gibi belirli bir alana özgü kavramları karşılayan kelimelerdir. (Örn: "Üçgen", "nota", "faul".)
• Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir. (Örn: "Öğrenci - talebe", "doktor - hekim".)
• Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler: Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir. (Örn: "İyi - kötü", "uzun - kısa".)
• Deyimler ve Atasözleri: Genellikle mecaz anlam taşıyan, kalıplaşmış söz öbekleridir. Deyimler bir durumu anlatırken, atasözleri öğüt veya ders verir. (Örn: "Etekleri zil çalmak" - çok sevinmek; "Ağaç yaşken eğilir" - çocukken eğitim önemlidir.)

???? İpucu: Bir kelimenin anlamını belirlerken, mutlaka cümlenin tamamını okuyun. Kelime tek başına farklı, cümle içinde farklı bir anlam taşıyabilir.

???? Cümlede Anlam

Cümlede anlam, cümlelerin ifade ettiği düşünce, duygu, yargı veya ilişkileri anlamaktır. Bir cümlenin ana fikrini, neden-sonuç ilişkisini veya amacını kavramak önemlidir.

• Ana Fikir (Temel Düşünce): Cümlenin vermek istediği asıl mesajdır.
• Neden-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını belirtir. "Çünkü, için, -den dolayı" gibi ifadeler kullanılır. (Örn: "Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık.")
• Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi gaye ile yapıldığını belirtir. "Amacıyla, diye, -mek için" gibi ifadeler kullanılır. (Örn: "Sınavı kazanmak için çok çalıştı.")
• Koşul-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eyleme bağlı olduğunu belirtir. "-se, -sa, -dıkça, -ınca" gibi ekler veya kelimeler kullanılır. (Örn: "Erken gelirsen sinemaya gideriz.")
• Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, olay ya da kavram arasındaki benzerlikleri veya farklılıkları ortaya koyar. "Daha, kadar, en, göre" gibi kelimeler kullanılır. (Örn: "Ayşe, Elif'ten daha hızlı koşar.")
• Tanım Cümleleri: Bir kavramın veya varlığın ne olduğunu açıklar. "Nedir, kimdir" sorularına cevap verir. (Örn: "Demokrasi, halkın egemenliğine dayanan bir yönetim biçimidir.")

⚠️ Dikkat: Amaç-sonuç cümlelerinde "için" kelimesi yerine "amacıyla" getirilebiliyorsa amaç-sonuçtur. Getirilemiyorsa neden-sonuçtur. (Örn: "Para kazanmak için çalışıyor." -> Para kazanmak amacıyla çalışıyor. (Amaç) / "Yorgun olduğu için uyudu." -> Yorgun olması amacıyla uyudu. (Anlamsız, yani Neden))

???? Paragrafta Anlam

Paragrafta anlam, bir metnin bütününde veya belirli bir bölümünde anlatılanları, yazarın vermek istediği mesajı ve metnin yapısını kavramaktır. KPSS'nin en önemli bölümlerinden biridir.

• Ana Düşünce: Paragrafın yazılma amacıdır, yazarın okuyucuya iletmek istediği temel mesajdır. Genellikle paragrafın giriş veya sonuç kısmında yer alır.
• Yardımcı Düşünceler: Ana düşünceyi destekleyen, açıklayan veya örnekleyen yan fikirlerdir.
• Konu: Paragrafta neyden bahsedildiğidir. "Bu paragraf ne anlatıyor?" sorusunun cevabıdır.
• Başlık: Paragrafın konusunu ve ana düşüncesini en iyi özetleyen kısa ifadedir.
• Anlatım Biçimleri:
  • Açıklama: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla kullanılır. Nesnel bir dil hakimdir.
  • Öyküleme: Bir olayı zaman ve mekan içinde anlatır. Hareketlilik vardır.
  • Betimleme: Varlıkların veya yerlerin özelliklerini göz önünde canlandıracak şekilde anlatır. Sıfatlar bolca kullanılır.
  • Tartışma: Yazarın kendi görüşünü savunup karşıt görüşü çürütmeye çalıştığı anlatım biçimidir.
• Düşünceyi Geliştirme Yolları:
  • Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap verir.
  • Örnekleme: Soyut bir düşünceyi somutlaştırmak için örnekler sunulur.
  • Karşılaştırma: İki farklı durum veya kavram arasındaki benzerlik ve farklılıklar belirtilir.
  • Tanık Gösterme: Alanında uzman bir kişinin sözü alıntı yapılarak düşünce desteklenir.
  • Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistikler, yüzdeler gibi sayılarla düşünce güçlendirilir.

???? İpucu: Paragraf sorularında önce soruyu, sonra seçenekleri ve en son paragrafı okumak zaman kazandırabilir. Anahtar kelimeleri belirlemeye çalışın.

???? Yazım Kuralları

Yazım kuralları, Türkçenin doğru ve anlaşılır bir şekilde yazılmasını sağlayan standartlardır. Özellikle birleşik kelimelerin, büyük harflerin ve eklerin yazımına dikkat etmek gerekir.

• Büyük Harflerin Kullanımı:
  • Cümle başları, özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.) büyük harfle başlar.
  • Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.
  • Kitap, dergi, gazete adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (özel isim olanlar hariç).
• Birleşik Kelimelerin Yazımı:
  • Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması varsa bitişik yazılır (Örn: "kaynana", "cumartesi", "kahvaltı").
  • İkinci kelimesi "-an, -en, -ası, -esi, -maz, -mez, -ar, -er, -dık, -dik, -acak, -ecek, -mış, -miş" eklerini almış fiilimsilerle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır (Örn: "can kurtaran", "uyurgezer").
  • Somut olarak yer bildirmeyen "alt, üst, üzeri" sözleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır (Örn: "ayakaltı", "suçüstü", "akşamüstü").
  • Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelime anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır (Örn: "deniz yılanı", "köy evi", "kuru fasulye").
• "-de / -da" Bağlacı ve Ekinin Yazımı:
  • Bağlaç olan "-de / -da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz (Örn: "Sen de gel." -> "Sen gel.").
  • Ek olan "-de / -da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur (Örn: "Evde kimse yok." -> "Ev kimse yok." (Anlamsız)).
• "-ki" Bağlacı ve Ekinin Yazımı:
  • Bağlaç olan "-ki" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz (Örn: "Duydum ki geliyormuşsun." -> "Duydum geliyormuşsun.").
  • İlgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır (Örn: "Bendeki kalem", "Evdeki hesap"). Bu "-ki"lerin yerine "-ler" eki getirilebiliyorsa bitişik yazılır (Örn: "Bendekiler", "Evdekiler").
• "-mi" Soru Ekinin Yazımı: Her zaman ayrı yazılır ve kendisinden sonra gelen ekler bitişik yazılır (Örn: "Geldin mi?", "Geliyor musun?", "Güzel mi güzel?").

⚠️ Dikkat: Birleşik kelimelerin yazımı en çok hata yapılan konulardan biridir. TDK Yazım Kılavuzu'nu sık sık kontrol etmek faydalıdır.

???? Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlamı netleştirmek, duraklamaları ve vurguları belirtmek için kullanılan sembollerdir.

• Nokta (.)
  • Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
  • Bazı kısaltmaların sonuna konur (Örn: "Dr.", "Mah.").
  • Sıra sayılarını belirtmek için rakamdan sonra konur (Örn: "2.", "III.").
  • Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı ayıran sayılar arasına konur (Örn: "29.05.1919").
• Virgül (,)
  • Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır (Örn: "Pazardan elma, armut, muz aldık.").
  • Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır (Örn: "Geldi, gördü, yendi.").
  • Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
  • Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
  • Hitaplardan sonra konur (Örn: "Değerli Öğrenciler,").
• Noktalı Virgül (;)
  • Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır (Örn: "Meyvelerden elma, armut; sebzelerden patates, soğan aldım.").
  • Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.
• İki Nokta (:)
  • Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlelerin sonuna konur (Örn: "Milli Edebiyat Dönemi yazarları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp...").
  • Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur.
• Üç Nokta (...)
  • Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.
  • Alıntılarda atlanan yerleri belirtmek için kullanılır.
  • Kaba sayıldığı için veya başka bir sebepten dolayı açıklanmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur.
• Soru İşareti (?)
  • Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
  • Bilinmeyen, kesin olmayan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır (Örn: "Yunus Emre (1240? - 1320)").
• Ünlem İşareti (!)
  • Sevinç, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
  • Seslenme ve hitap sözlerinden sonra konur.

???? İpucu: Özellikle virgül ve noktalı virgülün kullanım farklarına dikkat edin. Virgül, aynı türdeki ögeleri ayırırken; noktalı virgül, kendi içinde virgül barındıran farklı türdeki ögeleri veya sıralı cümleleri ayırır.

???? Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türetilen, fiil özelliğini kısmen koruyan ancak cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Fiilimsiler, fiiller gibi olumsuzluk eki alabilirler ancak kip ve kişi eki alamazlar.

• İsim-Fiiller (Mastar): Fiillere "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yaparlar.
  • Örnek: "Onun okuyuşunu çok beğeniyorum." ("okuyuş" - isim-fiil)
  • Örnek: "Bu işi yapmak zorundasın." ("yapmak" - isim-fiil)
  • Örnek: "Çocukların gülüşmeleri beni mutlu etti." ("gülüşmeleri" - isim-fiil)
• Sıfat-Fiiller (Ortak): Fiillere "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -r", "-dik / -dık / -duk / -dük / -tık / -tik / -tuk / -tük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi görev yaparlar ve genellikle bir ismi nitelerler (adlaşabilirler).
  • Örnek: "Koşan çocuk düştü." ("koşan" - sıfat-fiil, "çocuk" ismini niteler)
  • Örnek: "Görülesi yerler vardı." ("görülesi" - sıfat-fiil, "yerler" ismini niteler)
  • Örnek: "Toplantıya gelecek misafirler belirlendi." ("gelecek" - sıfat-fiil, "misafirler" ismini niteler)
• Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil / Ulaç): Fiillere "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-madan / -meden", "-ınca / -ince", "-ken", "-alı / -eli", "-dıkça / -dikçe", "-r...mez", "-esiye / -asıya", "-a...a" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi görev yaparlar ve genellikle fiili veya fiilimsiyi zaman, durum, sebep gibi yönlerden tamamlarlar.
  • Örnek: "Gülerek konuştu." ("gülerek" - zarf-fiil, konuşma eyleminin durumunu belirtir)
  • Örnek: "Eve gelince haber ver." ("gelince" - zarf-fiil, haber verme eyleminin zamanını belirtir)
  • Örnek: "Düşe kalka büyüdü." ("düşe kalka" - zarf-fiil, büyüme eyleminin durumunu belirtir)

⚠️ Dikkat: Fiilimsi ekleriyle kip eklerini karıştırmayın. Örneğin, "-mış" eki hem sıfat-fiil eki hem de öğrenilen geçmiş zaman kipi olabilir. Kelimenin cümledeki görevine bakarak ayırt edebilirsiniz.

???? Ses Bilgisi (Ses Olayları)

Ses bilgisi, Türkçedeki seslerin (ünlüler ve ünsüzler) kelimeler içinde nasıl değiştiğini, birbirini nasıl etkilediğini inceler. Bu olaylar genellikle kelimeye ek geldiğinde veya kelimeler birleştiğinde ortaya çıkar.

• Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi): İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlünün düşmesidir.
  • Örnek: "burun" + "-u" -> "burnu"
  • Örnek: "akıl" + "-ı" -> "aklı"
• Ünlü Türemesi: Bazı kelimelere ek geldiğinde veya pekiştirmelerde fazladan bir ünlünün ortaya çıkmasıdır.
  • Örnek: "dar" + "-cık" -> "daracık"
  • Örnek: "sap" + "sağlam" -> "sapsağlam" (pekiştirme)
• Ünsüz Düşmesi: "-cık / -cik" eki alan bazı küçükltme isimlerinde veya "-l" eki alan bazı fiillerde ünsüzün düşmesidir.
  • Örnek: "küçük" + "-cük" -> "küçücük"
  • Örnek: "ufak" + "-cık" -> "ufacık"
  • Örnek: "alçal" (alçak-alçalmak)
• Ünsüz Türemesi (İkizleşme): Bazı yabancı kökenli kelimelere ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde veya yardımcı fiille birleştiğinde fazladan bir ünsüzün ortaya çıkmasıdır.
  • Örnek: "his" + "etmek" -> "hissetmek"
  • Örnek: "af" + "-ı" -> "affı"
• Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme / Fıstıkçı Şahap Kuralı): Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüzün sertleşmesidir (ç, t, k'ye dönüşmesi).
  • Örnek: "kitap" + "-cı" -> "kitapçı"
  • Örnek: "ağaç" + "-dan" -> "ağaçtan"
• Ünsüz Yumuşaması (Değişimi / PÇTK -> BCDĞ): "p, ç, t, k" sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, bu sert ünsüzlerin yumuşak karşılıklarına (b, c, d, ğ) dönüşmesidir.
  • Örnek: "kitap" + "-ı" -> "kitabı"
  • Örnek: "ağaç" + "-a" -> "ağaca"
  • Örnek: "yürek" + "-i" -> "yüreği"
• Kaynaştırma Harfleri (YŞSN): Türkçede iki ünlü yan yana gelemeyeceği için, ünlüyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde araya "y, ş, s, n" harflerinden birinin girmesidir.
  • Örnek: "su" + "-a" -> "suya" (y)
  • Örnek: "iki" + "-er" -> "ikişer" (ş)
  • Örnek: "masa" + "-ı" -> "masası" (s)
  • Örnek: "oda" + "-nın" -> "odanın" (n)

???? İpucu: Ses olaylarını bulurken kelimenin kökünü ve aldığı ekleri doğru bir şekilde ayırmak çok önemlidir. Kelimenin ilk halini düşünerek değişimi tespit edebilirsiniz.