🎓 TDK kısaltmaların yazımı Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "TDK kısaltmaların yazımı Test 1" testinde karşılaşacağınız kısaltmaların doğru yazımı, eklerin getirilmesi ve noktalama işaretlerinin kullanımı gibi temel konuları sade bir dille özetlemektedir. Amacımız, bu kuralları kolayca anlamanızı ve testte başarılı olmanızı sağlamaktır.
📌 Kısaltma Nedir ve Neden Kullanılır?
Kısaltma, bir kelimenin, terimin veya özel adın daha kısa bir şekilde ifade edilmesidir. Yazımda zaman kazanmak ve metni daha akıcı hale getirmek için kullanılır.
- Örnekler: TDK (Türk Dil Kurumu), Dr. (Doktor), kg (kilogram).
📌 Büyük Harfli Kısaltmaların Yazımı
Genellikle kurum, kuruluş, ülke adları veya terimlerin ilk harfleriyle oluşturulan kısaltmalardır. Bunların yazımında ve ek getirmede belirli kurallar bulunur.
- Her kelimenin ilk harfi büyük yazılır ve aralarına nokta konmaz (TC ve T. hariç).
- Ekler, kısaltmanın okunuşuna göre ve kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnek: TDK'nin (Türk Dil Kurumu'nun değil, "Te-De-Ke'nin" diye okunur).
- Örnek: TBMM'ye (Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne değil, "Te-Be-Me-Me'ye" diye okunur).
- Örnek: TRT'den (Türkiye Radyo Televizyon Kurumu'ndan değil, "Te-Re-Te'den" diye okunur).
- Örnek: ASELSAN'da (A-Se-San'da).
⚠️ Dikkat: Türkiye Cumhuriyeti (TC) ve Türkçe (T.) kısaltmaları, büyük harflerle yapıldığı halde sonuna nokta konulan tek istisnalardır. Diğer büyük harfli kısaltmaların sonuna nokta konmaz.
💡 İpucu: Büyük harfli kısaltmalara getirilen eklerde, kısaltmanın okunuşundaki son harfin sesi esas alınır. Örneğin, "BOTAŞ'ın" değil, "BOTAŞ'ın" çünkü "BOTAŞ" olarak okunur, "Be-O-Ta-Şe" olarak değil.
📌 Küçük Harfli Kısaltmaların Yazımı
Kelimenin veya kelime grubunun birkaç harfiyle oluşturulan kısaltmalardır. Genellikle unvanlar, ölçü birimleri veya bazı genel kelimeler için kullanılır.
- Küçük harfli kısaltmaların sonuna genellikle nokta konur.
- Ekler, kısaltmanın açılımına (yani kelimenin tamamının okunuşuna) göre ve kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnek: Prof. (Profesör) → Prof.'a (Profesör'e).
- Örnek: Dr. (Doktor) → Dr.'un (Doktor'un).
- Örnek: Mah. (Mahalle) → Mah.'den (Mahalle'den).
- Örnek: Cad. (Cadde) → Cad.'ye (Cadde'ye).
- Örnek: bk. (bakınız).
- Örnek: Alm. (Almanca) → Alm.'dan (Almanca'dan).
⚠️ Dikkat: Küçük harfli kısaltmalarda, ölçü birimleri dışındaki tüm kısaltmaların sonuna nokta konur.
📌 Ölçü Birimi Kısaltmaları
Uluslararası standartlara göre belirlenmiş ölçü birimlerinin kısaltmalarıdır. Bunların kendine özgü kuralları vardır.
- Ölçü birimi kısaltmalarının sonuna nokta konmaz.
- Ekler, kısaltmanın okunuşuna göre ve kesme işaretiyle ayrılır.
- Örnek: kg (kilogram) → kg'dan (kilogramdan değil, "ka-ge'den").
- Örnek: cm (santimetre) → cm'ye (santimetreye değil, "ce-me'ye").
- Örnek: mm (milimetre) → mm'den (milimetreden değil, "em-em'den").
- Örnek: g (gram) → g'ın (gramın değil, "ge'nin").
💡 İpucu: Ölçü birimlerinde hem nokta yok hem de ekler kısaltmanın okunuşuna göre gelir. Bu, büyük harfli kısaltmalara benzer bir kuraldır.
📌 Sayıların Kısaltılması ve Ek Getirilmesi
Sayıların yazımında ve onlara ek getirilirken de kısaltma kurallarına benzer durumlar oluşur.
- Sıra sayıları yazıyla veya rakamla gösterilebilir. Rakamla gösterildiğinde ya nokta konur ya da kesme işaretiyle ek ayrılır.
- Örnek: 2. (ikinci) veya 2.'nci.
- Örnek: 5. (beşinci) veya 5.'inci.
- Örnek: XII. yüzyıl (on ikinci yüzyıl).
- Örnek: III. Selim (üçüncü Selim).
⚠️ Dikkat: Rakamla yazılan sıra sayılarında hem nokta hem de kesme işaretiyle ek aynı anda kullanılmaz (örn. 2.'nci doğru, 2.nci yanlış).
📌 Genel Yazım Kuralları ve Noktalama
Kısaltmaların yazımında dikkat edilmesi gereken bazı genel noktalar şunlardır:
- Kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın türüne göre (büyük/küçük harfli, ölçü birimi) farklılık gösterir.
- Nokta kullanımı, kısaltmanın sonuna gelip gelmeyeceği konusunda önemlidir.
- Kesme işareti, kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
- Örnek: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın (TC'nin sonuna nokta konur, diğer kısaltmalara konmaz).
💡 İpucu: Bu kuralları ezberlemek yerine, bol bol örnek çözerek ve günlük hayatta karşınıza çıkan kısaltmaların yazımına dikkat ederek pekiştirebilirsiniz. Unutmayın, pratik yapmak en iyi öğrenme yöntemidir! 📝
