Hangi cümlede 'sıfat-fiil (ortaç)' kullanılmıştır?
A) Güneş doğarken uyandım.
B) Bilinen gerçekleri anlattı.
C) Yürüyerek eve geldi.
D) Konuşmak için söz istedi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden sıfat-fiil (ortaç) kullanılan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle sıfat-fiilin ne olduğunu ve hangi eklerle yapıldığını hatırlayalım:
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere gelerek onları cümlede sıfat görevinde kullanan eklerdir. Yani, bir fiili niteleme veya belirtme işlevi gören bir kelimeye dönüştürürler. Başlıca sıfat-fiil ekleri şunlardır: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ür, -r), -dik (-dık, -duk, -dük, -tık, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -muş, -müş). Bu ekleri "Anası mezar dikecekmiş" şeklinde kodlayarak hatırlayabiliriz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Güneş doğarken uyandım. Bu cümlede fiilden türeyen ve bir işi anlatan kelime "doğarken" kelimesidir. "doğ-" fiiline "-arken" eki gelmiştir. "-arken" eki, fiile zaman veya durum anlamı katan bir zarf-fiil (bağ-fiil) ekidir. Bu nedenle bu cümlede sıfat-fiil yoktur.
- B) Bilinen gerçekleri anlattı. Bu cümlede fiilden türeyen ve bir varlığı niteleyen kelime "bilinen" kelimesidir. "bil-" fiiline "-en" eki gelmiştir. "-en" eki, yukarıda bahsettiğimiz sıfat-fiil eklerinden biridir. "bilinen" kelimesi, "gerçekler" ismini nitelemektedir (Hangi gerçekler? Bilinen gerçekler). Dolayısıyla bu cümlede sıfat-fiil kullanılmıştır.
- C) Yürüyerek eve geldi. Bu cümlede fiilden türeyen ve bir işin nasıl yapıldığını anlatan kelime "yürüyerek" kelimesidir. "yürü-" fiiline "-yerek" eki gelmiştir. "-erek" eki, fiile durum anlamı katan bir zarf-fiil (bağ-fiil) ekidir. Bu nedenle bu cümlede sıfat-fiil yoktur.
- D) Konuşmak için söz istedi. Bu cümlede fiilden türeyen ve bir eylemin adını veren kelime "konuşmak" kelimesidir. "konuş-" fiiline "-mak" eki gelmiştir. "-mak" eki, fiile isim görevi veren bir isim-fiil (mastar) ekidir. Bu nedenle bu cümlede sıfat-fiil yoktur.
Yapılan incelemeler sonucunda, "bilinen" kelimesinin "-en" sıfat-fiil eki alarak "gerçekler" ismini nitelediği B seçeneğinde sıfat-fiil kullanıldığı açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
