Mezuna kalanlar için çalışma programı Test 1

???? Mezuna kalanlar için çalışma programı Test 1 - Ders Notu

Merhaba sevgili mezun öğrencim! Bu ders notu, "Mezuna kalanlar için çalışma programı Test 1" testinde karşılaşabileceğin temel Türkçe ve Matematik konularını kapsar. Amacımız, unuttuğun veya pekiştirmen gereken konuları sade bir dille hatırlatmak ve sana sağlam bir başlangıç sunmaktır.

???? Sözcükte Anlam

Sözcüklerin cümle içindeki kullanımına göre kazandığı farklı anlamları bilmek, hem Türkçe sorularını doğru çözmek hem de okuduğunu anlamak için çok önemlidir.

• Gerçek (Temel) Anlam: Bir sözcüğün akla gelen ilk, bilinen anlamıdır. Örnek: "Elma ağacın dalından düştü." (gerçek düşmek)
• Mecaz Anlam: Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetme yoluyla oluşur. Örnek: "Sınavda heyecandan düştü." (başarısız olmak anlamında mecaz düşmek)
• Terim Anlam: Bir bilim, sanat, spor dalına veya mesleğe özgü özel anlam taşıyan sözcüklerdir. Örnek: "Üçgenin iç açıları toplamı 180 derecedir." (matematik terimi: açı, üçgen)

???? İpucu: Bir sözcüğün hangi anlamda kullanıldığını anlamak için cümlenin tamamını ve bağlamı dikkate almalısın.

???? Ses Bilgisi

Türkçedeki kelimelerde seslerin birbirini etkilemesiyle oluşan değişikliklerdir. Bu kurallar yazım yanlışlarını da engeller.

• Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüz sertleşir (ç, t, k olur). Örnek: kitap + -cı → kitapçı, sınıf + -da → sınıfta.
• Ünsüz Yumuşaması (Değişimi): p, ç, t, k sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, bu sert ünsüzler b, c, d, ğ'ye dönüşür. Örnek: ağaç + -a → ağaca, renk + -i → rengi.
• Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi): İkinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldığında, ikinci hecedeki dar ünlü düşer. Örnek: burun + -u → burnu, beyin + -i → beyni.
• Ünlü Türemesi: Bazı tek heceli kelimelere "-cik" eki getirildiğinde veya pekiştirme yapılırken bir ünlü harfin ortaya çıkmasıdır. Örnek: bir + -cik → biricik, sapasağlam.
• Ünsüz Türemesi: Genellikle Arapça kökenli bazı kelimelere ünlüyle başlayan ek getirildiğinde veya yardımcı fiille birleştiğinde bir ünsüzün ortaya çıkmasıdır. Örnek: zan + -ım → zannım, his + etmek → hissetmek.

⚠️ Dikkat: Ünsüz yumuşamasına aykırı bazı kelimeler vardır (hukuk-u, anıt-ı). Bunlar istisnadır.

???? Yazım Kuralları

Türkçeyi doğru ve anlaşılır kullanmak için kelimelerin ve cümlelerin yazımına dikkat etmek gerekir. İşte en çok karşılaşılan kurallardan bazıları:

• Büyük Harflerin Kullanımı: Cümleler büyük harfle başlar. Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları, unvanlar) büyük harfle başlar. Örnek: "Ali, İzmir'e gitti." "Türkçe dersi."
• Sayıların Yazımı: Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır (iki yüz). Saat, para, ölçü ve istatistikî verilerde rakam kullanılır (15.30, 5 kg). Sıra sayıları rakamla yazılırsa yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek ayrılır (2. veya 2.'nci).
• Birleşik Kelimelerin Yazımı:
  • Bitişik Yazılanlar: Anlamca kaynaşmış, ses düşmesi veya türemesi olanlar (kaynana), ikinci kelime anlamını yitirenler (hanımeli), bazı renk adları (narçiçeği), bazı yer adları (Çanakkale).
  • Ayrı Yazılanlar: Kelimelerden her ikisi veya ikincisi anlamını koruyorsa (kuş dili, ana dil), ikilemeler (güle güle), pekiştirmeler (sapsarı).

???? İpucu: Yazım kuralları için en güvenilir kaynak Türk Dil Kurumu (TDK) Yazım Kılavuzu'dur. Şüpheye düştüğünde kontrol etmekten çekinme!

???? Noktalama İşaretleri

Cümlelerin anlamını netleştirmek, vurguları belirtmek ve okumayı kolaylaştırmak için kullanılırlar.

• Nokta (.): Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Bazı kısaltmaların sonuna ve sıra bildiren sayıların yanına konur. Örnek: "Ders çalışıyorum." "Dr. Ahmet." "3. sınıf."
• Virgül (,): Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmak için kullanılır. Sıralı cümleleri birbirinden ayırır. Uzun cümlelerde özneden sonra konulabilir. Örnek: "Elma, armut, muz aldım." "Geldi, gördü, gitti."
• Soru İşareti (?): Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur. Örnek: "Nereye gidiyorsun?"
• Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya seslenme, hitap sözlerinden sonra konur. Örnek: "Eyvah, anahtarımı unuttum!" "Gençler, buraya gelin!"
• İki Nokta (:): Kendisinden sonra açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konur. Örnek: "Alışveriş listem: ekmek, süt, peynir."

⚠️ Dikkat: Virgül, bağlaçlardan (ve, veya, ama, fakat vb.) önce veya sonra kullanılmaz. "Ali ve Ayşe geldi." (virgül yok)

???? Temel Kavramlar (Matematik)

Matematiğin temelini oluşturan sayı kümelerini ve sayı özelliklerini iyi bilmek, ilerideki konular için sağlam bir zemin hazırlar.

• Doğal Sayılar ($\mathbb{N}$): Sayma sayıları ve sıfırdan oluşan kümedir. $\mathbb{N} = \{0, 1, 2, 3, ...\}$
• Tam Sayılar ($\mathbb{Z}$): Doğal sayılar, negatif sayılar ve sıfırdan oluşan kümedir. $\mathbb{Z} = \{..., -2, -1, 0, 1, 2, ...\}$
• Tek Sayılar: $2k-1$ şeklinde yazılabilen sayılardır. ($..., -3, -1, 1, 3, ...$)
• Çift Sayılar: $2k$ şeklinde yazılabilen sayılardır. ($..., -2, 0, 2, 4, ...$)
• Pozitif Sayılar: Sıfırdan büyük sayılardır ($1, 2, 3, ...$). Negatif Sayılar: Sıfırdan küçük sayılardır ($-1, -2, -3, ...$). Sıfır ne pozitif ne de negatiftir.
• İşlem Önceliği: Matematiksel işlemlerde belirli bir sıra izlenir:
  1. Parantez içi işlemler
  2. Üslü ve köklü ifadeler
  3. Çarpma veya Bölme (soldan sağa)
  4. Toplama veya Çıkarma (soldan sağa)

???? İpucu: Negatif sayıların çarpımı ve bölümünde işaretlere dikkat et. Aynı işaretlilerin çarpımı/bölümü pozitif, farklı işaretlilerin çarpımı/bölümü negatiftir. Örnek: $(-3) \times (-2) = 6$, $(-6) \div 2 = -3$.

???? Rasyonel Sayılar

Kesirli sayılar olarak da bilinen rasyonel sayılar, günlük hayatta ve matematikte sıkça karşımıza çıkar.

• Tanım: $a$ bir tam sayı ve $b$ sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere, $\frac{a}{b}$ şeklinde yazılabilen sayılara rasyonel sayı denir. Örnek: $\frac{1}{2}$, $-\frac{3}{4}$, $5$ (çünkü $5 = \frac{5}{1}$).
• Toplama ve Çıkarma: Rasyonel sayılar toplanırken veya çıkarılırken paydalar eşit olmalıdır. Paydalar eşit değilse, paydalar eşitlenir ve paylar toplanır/çıkarılır, ortak payda aynen yazılır. Örnek: $\frac{1}{3} + \frac{2}{5} = \frac{5}{15} + \frac{6}{15} = \frac{11}{15}$.
• Çarpma: Paylar kendi arasında, paydalar kendi arasında çarpılır. Örnek: $\frac{2}{3} \times \frac{4}{5} = \frac{2 \times 4}{3 \times 5} = \frac{8}{15}$.
• Bölme: Birinci rasyonel sayı aynen yazılır, ikinci rasyonel sayı ters çevrilip çarpılır. Örnek: $\frac{3}{4} \div \frac{2}{5} = \frac{3}{4} \times \frac{5}{2} = \frac{15}{8}$.

⚠️ Dikkat: Payda eşitleme yaparken kesrin değerini değiştirmemek için hem payı hem de paydayı aynı sayıyla çarpmayı unutma!

???? Üslü Sayılar

Bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımının kısa gösterimidir. Hesaplamalarda büyük kolaylık sağlar.

• Tanım: $a^n$ ifadesinde $a$ taban, $n$ ise üsttür (kuvvet). $a^n = a \times a \times ... \times a$ ($n$ tane $a$'nın çarpımı). Örnek: $2^3 = 2 \times 2 \times 2 = 8$.
• Özel Durumlar:
  • Sıfırıncı kuvvet: Sıfır hariç her sayının $0$. kuvveti $1$'dir. $a^0 = 1$ ($a \neq 0$). Örnek: $5^0 = 1$.
  • Birinci kuvvet: Her sayının $1$. kuvveti kendisine eşittir. $a^1 = a$. Örnek: $7^1 = 7$.
  • Negatif kuvvet: Bir sayının negatif kuvveti, o sayının çarpmaya göre tersinin pozitif kuvvetine eşittir. $a^{-n} = \frac{1}{a^n}$. Örnek: $2^{-3} = \frac{1}{2^3} = \frac{1}{8}$.
• İşlemler:
  • Çarpma: Tabanlar aynıysa üsler toplanır ($a^m \times a^n = a^{m+n}$). Üsler aynıysa tabanlar çarpılır ($a^n \times b^n = (a \times b)^n$).
  • Bölme: Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır ($\frac{a^m}{a^n} = a^{m-n}$). Üsler aynıysa tabanlar bölünür ($\frac{a^n}{b^n} = (\frac{a}{b})^n$).
  • Üssün Üssü: Bir üslü sayının tekrar üssü alındığında üsler çarpılır ($(a^m)^n = a^{m \times n}$).

???? İpucu: Negatif tabanlı üslü sayılarda parantez kullanımına dikkat et. $(-2)^4 = 16$ iken, $-2^4 = -16$'dır. (Parantez varsa işaret de üssün etkisindedir.)