🎓 7E modeli Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "7E modeli Test 1" sınavında karşılaşabileceğiniz temel akademik konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavınızda özellikle Türkçe dil bilgisi ve temel matematiksel kavramlar üzerine odaklanmanız gerekmektedir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliklerini tamamen yitirmeyen ancak cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Cümledeki görevlerine göre üçe ayrılırlar.
- İsim-Fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılırlar.
Örnek: "Kitap okumayı severim."
- Sıfat-Fiiller (Ortac): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi kullanılır, genellikle bir ismi niteler.
Örnek: "Gelecek günler güzel olacak."
- Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil / Ulaç): Fiile "-ip, -erek, -meden, -ince, -ken, -alı, -dıkça, -r...mez" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi kullanılır, fiilin zamanını veya durumunu belirtir.
Örnek: "Koşa koşa eve gitti."
💡 İpucu: Fiilimsiler, fiil çekim eklerini (şahıs, zaman ekleri) almazlar. Bu, onları çekimli fiillerden ayıran en önemli özelliktir. Olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler.
📌 Cümle Çeşitleri
Cümleler, farklı özelliklerine göre çeşitli gruplara ayrılır. Bu sınıflandırmalar, cümlenin yapısını ve anlamını anlamak için önemlidir.
- Yüklemin Türüne Göre:
- Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir.
Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor."
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim soylu bir kelime veya isim tamlaması olan cümlelerdir. Ek fiil (-dir, -idi, -imiş, -ise) alarak yüklem olurlar.
Örnek: "Bu oda çok genişti."
- Anlamına Göre:
- Olumlu Cümle: Yargının gerçekleştiğini veya var olduğunu bildiren cümlelerdir.
Örnek: "Hava bugün güzel."
- Olumsuz Cümle: Yargının gerçekleşmediğini veya var olmadığını bildiren cümlelerdir. Genellikle "-ma/-me" ekleri veya "yok, değil" kelimeleriyle kurulur.
Örnek: "Hava bugün güzel değil."
- Soru Cümlesi: Bir bilgi öğrenmek amacıyla sorulan cümlelerdir.
Örnek: "Dersi anladınız mı?"
- Ünlem Cümlesi: Şaşkınlık, sevinç, korku gibi duyguları ifade eden cümlelerdir.
Örnek: "Eyvah, anahtarımı unuttum!"
⚠️ Dikkat: Bir cümlenin olumsuzluğu sadece "-ma/-me" ekiyle değil, "yok", "değil", "sız/-siz" gibi kelimeler veya eklerle de sağlanabilir. Örneğin, "Parasız adam iş yapmaz." cümlesi olumsuz anlam taşır.
📌 Anlatım Bozuklukları
Anlatım bozuklukları, bir cümlede anlamın açık, anlaşılır ve doğru bir şekilde ifade edilmesini engelleyen hatalardır. İki ana başlık altında incelenirler: anlama dayalı ve yapıya dayalı bozukluklar.
- Anlama Dayalı Bozukluklar:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Aynı anlama gelen veya anlamı zaten cümlede bulunan bir kelimenin tekrar edilmesi.
Örnek: "Bu olaylar henüz daha yeni yaşandı." (Henüz ve daha aynı anlamda)
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Cümlede birbiriyle çelişen ifadelerin yer alması.
Örnek: "Tam üç yıla yakın bir süre burada yaşadık." (Tam ve yakın çelişiyor)
- Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması: Bir kelimenin asıl anlamından farklı bir anlamda kullanılması.
Örnek: "Bu durum öğrencilerin başarısını küçümsüyor." (Başarı küçümsenmez, düşürülür veya olumsuz etkilenir.)
- Yapıya Dayalı Bozukluklar:
- Özne-Yüklem Uygunsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya şahıs açısından uyumsuz olması.
Örnek: "Öğrenciler ders çalışmıyorlar." (İnsan dışı varlıklar veya çoğul cansız varlıklar için yüklem tekil olur, insanlar için çoğul da olabilir.)
- Tamlayan Eksikliği: Tamlama kurarken tamlayan veya tamlananın eksik bırakılması.
Örnek: "Bu konuda herkesin fikrini almalı ve ona saygı duymalıyız." (Herkesin fikrine saygı duymalıyız.)
- Yüklem Eksikliği: Birden fazla yargının olduğu cümlelerde ortak yüklemin her iki yargıya da uymaması.
Örnek: "Ben çayı, o ise kahveyi sever." (Ben çayı severim, o ise kahveyi sever.)
📝 Önemli Not: Anlatım bozukluklarını tespit etmek için cümleyi dikkatlice okuyun ve her kelimenin cümleye kattığı anlamı sorgulayın. Cümleyi farklı şekillerde kurmaya çalışmak da yardımcı olabilir.
📌 Temel Matematiksel Kavramlar ve İşlemler
Matematiksel düşünme becerileri, birçok akademik alanda temel oluşturur. Bu bölümde temel sayı sistemleri ve basit cebirsel ifadeler üzerinde durulacaktır.
- Doğal Sayılar ve Tam Sayılar:
- Doğal Sayılar: Sayma işlemiyle başlayan $(0, 1, 2, 3, ...)$ kümesidir. $N = \{0, 1, 2, 3, ...\}$ şeklinde gösterilir.
- Tam Sayılar: Doğal sayılar ve onların negatiflerini içeren kümedir. $Z = \{..., -2, -1, 0, 1, 2, ...\}$ şeklinde gösterilir.
- Dört İşlem:
- Toplama ($+$): İki veya daha fazla sayıyı bir araya getirme.
- Çıkarma ($-$): Bir sayıdan diğerini eksiltme.
- Çarpma ($\times$ veya $\cdot$): Tekrarlı toplama.
- Bölme ($\div$ veya $/ $): Bir sayıyı eşit parçalara ayırma.
- Üslü Sayılar: Bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımını ifade eder. $a^n = a \times a \times ... \times a$ ($n$ kez).
Örnek: $2^3 = 2 \times 2 \times 2 = 8$.
- Köklü Sayılar: Bir sayının hangi sayının belirli bir kuvveti olduğunu bulma işlemidir. $\sqrt{x}$ karekökü, $\sqrt[3]{x}$ küpkökü ifade eder.
Örnek: $\sqrt{25} = 5$ çünkü $5^2 = 25$.
- Basit Denklem Çözme: Bilinmeyeni ($x, y$ gibi) içeren eşitlikleri çözerek bilinmeyenin değerini bulma.
Örnek: $2x + 5 = 15$ ise, $2x = 10$, dolayısıyla $x = 5$.
💡 İpucu: Matematiksel işlemlerde işlem önceliği (Parantez içi, Üslü/Köklü sayılar, Çarpma/Bölme, Toplama/Çıkarma) kurallarına uymak çok önemlidir. Bu sırayı "PÜÇT" olarak aklınızda tutabilirsiniz.
