1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde haber kipiyle çekimlenmiş bir fiil kullanılmıştır?
A) Yarın sinemaya gidelim.
B) Bu konuyu tekrar çalışmalısın.
C) Dün akşam çok güzel bir film izlemiş.
D) Keşke daha erken gelseydin.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiil kipleri konusundaki bilginizi ölçüyoruz. Türkçede fiiller, zaman ve dilek anlamı taşıyan eklerle çekimlenir. Bu ekler fiillere farklı anlamlar katar. Fiil kipleri iki ana gruba ayrılır:
- Haber (Bildirme) Kipleri: Fiilin bir zaman diliminde (şimdiki zaman, geçmiş zaman, gelecek zaman, geniş zaman) gerçekleştiğini bildirir. Yani, bir olayın ne zaman olduğunu belirtirler.
- Dilek (Tasarlama) Kipleri: Fiilin bir dilek, şart, gereklilik veya emir anlamı taşıdığını bildirir. Bir olayın ne zaman olduğundan çok, nasıl olması gerektiğini veya bir isteği ifade ederler.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve hangi kipte çekimlendiğini bulalım:
- A) Yarın sinemaya gidelim.
- Buradaki fiil "gidelim"dir. Fiilin kökü "git-"tir. "-e" eki istek kipidir (Dilek Kipi). "-lim" ise birinci çoğul şahıs ekidir. Bu cümle bir isteği ifade ettiği için dilek kiplerinden "istek kipi" ile çekimlenmiştir.
- B) Bu konuyu tekrar çalışmalısın.
- Buradaki fiil "çalışmalısın"dır. Fiilin kökü "çalış-"tır. "-malı" eki gereklilik kipidir (Dilek Kipi). "-sın" ise ikinci tekil şahıs ekidir. Bu cümle bir gerekliliği ifade ettiği için dilek kiplerinden "gereklilik kipi" ile çekimlenmiştir.
- C) Dün akşam çok güzel bir film izlemiş.
- Buradaki fiil "izlemiş"tir. Fiilin kökü "izle-"dir. "-miş" eki duyulan geçmiş zaman ekidir (Haber Kipi). Bu ek, başkasından duyulan veya sonradan fark edilen bir olayı anlatır. Geçmişte gerçekleşen bir olayı bildirdiği için haber kiplerinden "duyulan geçmiş zaman kipi" ile çekimlenmiştir.
- D) Keşke daha erken gelseydin.
- Buradaki fiil "gelseydin"dir. Fiilin kökü "gel-"dir. "-se" eki şart kipidir (Dilek Kipi). "-y" kaynaştırma harfi, "-di" ek fiilin görülen geçmiş zamanı ve "-n" ise ikinci tekil şahıs ekidir. Bu cümle bir şartı veya dileği ifade ettiği için dilek kiplerinden "şart kipi" ile çekimlenmiştir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece C seçeneğindeki "izlemiş" fiilinin bir zaman anlamı taşıyan (duyulan geçmiş zaman) bir haber kipiyle çekimlendiğini görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
