Aşağıdaki cümlelerden hangisi biçimce olumsuz anlamca olumlu bir cümle değildir?
A) Bu yemeği yiyemez değilim.
B) Onu tanımıyor değilim.
C) Buraya gelmeyeceğim.
D) Bu problemi çözemedim değil.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden "biçimce olumsuz, anlamca olumlu" olmayan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu kavramları netleştirelim:
- Biçimce olumsuz cümle: Cümlede olumsuzluk eki (-mA, -mEz) veya olumsuzluk bildiren bir kelime (değil, yok) bulunur. Yani, cümlenin yapısında olumsuzluk vardır.
- Anlamca olumlu cümle: Cümledeki olumsuzluk eklerine veya kelimelerine rağmen, cümlenin ifade ettiği asıl yargı olumludur. Bu durum genellikle "çifte olumsuzluk" (iki olumsuz ifadenin bir araya gelmesi) ile ortaya çıkar ve olumlu bir anlam yaratır. Örneğin, "Gelmiyor değilim" cümlesi biçimce olumsuz (gelmiyor, değilim) olsa da anlamca "geliyorum" demektir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu yemeği yiyemez değilim.
- "Yiyemez" kelimesi olumsuzluk eki (-mA) ve yetersizlik/olumsuzluk eki (-mEz) içerir. "Değilim" kelimesi de olumsuzluk bildiren "değil" sözcüğünden gelir. Yani, bu cümle biçimce olumsuz bir yapıya sahiptir.
- "Yiyemez değilim" ifadesi, "yiyemem" (olumsuz) + "değilim" (olumsuz) şeklinde iki olumsuzluğun bir araya gelmesiyle "yiyebilirim" (olumlu) anlamına gelir.
- Dolayısıyla, bu cümle biçimce olumsuz, anlamca olumludur.
- B) Onu tanımıyor değilim.
- "Tanımıyor" kelimesi olumsuzluk eki (-mA) içerir. "Değilim" kelimesi de olumsuzluk bildiren "değil" sözcüğünden gelir. Yani, bu cümle biçimce olumsuz bir yapıya sahiptir.
- "Tanımıyor değilim" ifadesi, "tanımıyorum" (olumsuz) + "değilim" (olumsuz) şeklinde iki olumsuzluğun bir araya gelmesiyle "tanıyorum" (olumlu) anlamına gelir.
- Dolayısıyla, bu cümle biçimce olumsuz, anlamca olumludur.
- C) Buraya gelmeyeceğim.
- "Gelmeyeceğim" kelimesi olumsuzluk eki (-mA) içerir. Cümlede başka bir olumsuzluk bildiren kelime veya ek yoktur. Yani, bu cümle biçimce olumsuz bir yapıya sahiptir.
- "Gelmeyeceğim" ifadesi, doğrudan "buraya gelmeyeceğim" (olumsuz) anlamını taşır. Burada bir çifte olumsuzluk durumu yoktur ve anlam da olumsuzdur.
- Dolayısıyla, bu cümle biçimce olumsuz, anlamca da olumsuzdur.
- D) Bu problemi çözemedim değil.
- "Çözemedim" kelimesi olumsuzluk eki (-mA) ve yetersizlik/olumsuzluk eki (-mE) içerir. "Değil" kelimesi de olumsuzluk bildiren bir sözcüktür. Yani, bu cümle biçimce olumsuz bir yapıya sahiptir.
- "Çözemedim değil" ifadesi, "çözemedim" (olumsuz) + "değil" (olumsuz) şeklinde iki olumsuzluğun bir araya gelmesiyle "çözebildim" (olumlu) anlamına gelir.
- Dolayısıyla, bu cümle biçimce olumsuz, anlamca olumludur.
İncelemelerimiz sonucunda, A, B ve D seçeneklerindeki cümlelerin biçimce olumsuz olmalarına rağmen anlamca olumlu olduklarını gördük. C seçeneğindeki cümle ise hem biçimce hem de anlamca olumsuzdur. Bu nedenle, "biçimce olumsuz anlamca olumlu bir cümle değildir" tanımına uyan seçenek C'dir.
Cevap C seçeneğidir.
