Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapısına göre basit bir cümledir?
A) Ders çalışmadığı için sınavdan düşük not aldı.
B) Eve geldim ve hemen yemeğimi yedim.
C) Hava kararınca eve döndük.
D) Annem bana yeni bir kitap aldı.
Merhaba sevgili öğrenciler! Cümle türleri konusu, Türkçe dilbilgisinin temel taşlarından biridir. Bir cümlenin yapısına göre basit mi, birleşik mi, sıralı mı yoksa bağlı mı olduğunu anlamak için dikkat etmemiz gereken bazı önemli noktalar var. Şimdi sorumuzdaki cümleleri tek tek inceleyerek "basit cümle" kavramını daha iyi anlayalım.
-
Öncelikle, basit cümle ne demektir, onu hatırlayalım:
Basit cümle, sadece bir tane yüklemi olan ve içinde yan cümlecik (fiilimsi veya şart kipiyle çekimlenmiş fiil içeren kısım) bulunmayan cümlelerdir. Kısacası, tek bir yargı bildiren, sade yapılı cümlelerdir.
-
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
-
A) Ders çalışmadığı için sınavdan düşük not aldı.
- Bu cümlede ana yüklem "aldı" fiilidir.
- Ancak, "çalışmadığı" kelimesi bir fiilimsidir (sıfat-fiil). Fiilimsiler, cümlede yan cümlecik oluşturur.
- İçinde yan cümlecik bulunduğu için bu cümle yapısına göre birleşik cümledir (girişik birleşik cümle).
-
B) Eve geldim ve hemen yemeğimi yedim.
- Bu cümlede iki farklı yüklem bulunmaktadır: "geldim" ve "yedim".
- Bu iki yüklem, "ve" bağlacı ile birbirine bağlanmıştır.
- Birden fazla yüklemi olan ve bağlaçla bağlanan bu tür cümleler bağlı cümledir.
-
C) Hava kararınca eve döndük.
- Bu cümlede ana yüklem "döndük" fiilidir.
- Ancak, "kararınca" kelimesi bir fiilimsidir (zarf-fiil). Fiilimsiler, cümlede yan cümlecik oluşturur.
- İçinde yan cümlecik bulunduğu için bu cümle yapısına göre birleşik cümledir (girişik birleşik cümle).
-
D) Annem bana yeni bir kitap aldı.
- Bu cümlede sadece bir tane yüklem vardır: "aldı".
- Cümle içinde "aldı" fiili dışında herhangi bir fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) veya şart kipiyle çekimlenmiş başka bir fiil bulunmamaktadır.
- Bu cümle, tek bir yargı bildiren, sade yapılı bir cümledir. Bu nedenle yapısına göre basit cümledir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, sadece bir yüklemi olan ve içinde yan cümlecik barındırmayan tek cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
