🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "7. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1" için hazırlanmıştır. Testte genellikle fiilimsiler, cümlenin ögeleri, yazım kuralları, noktalama işaretleri ve anlam bilgisi konularından sorular yer alır. Bu not, konuları hızlıca tekrar etmenize yardımcı olacak, sade ve anlaşılır bir rehberdir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak bir fiil gibi çekimlenmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiil anlamını taşımaya devam ederler ama cümledeki görevleri değişir.
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim şeydir." (okumak)
- Örnek: "Onun gülüşü içimi ısıttı." (gülüşü)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-mez / -maz", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür", "-dik / -dık / -duk / -dük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. Bir ismi niteler veya adlaşarak isim görevinde kullanılır.
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koşan)
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (gelecek)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ince / -ınca / -unca / -ünce", "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe", "-r...-mez", "-a...-a", "-casına / -cesine", "-maksızın / -meksizin", "-dığında / -diğinde" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevinde kullanılır, eylemin durumunu veya zamanını belirtir.
- Örnek: "Gülerek yanıma geldi." (gülerek)
- Örnek: "Ders çalışırken uyuyakalmışım." (çalışırken)
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsi ekleri kalıplaşarak bir varlığa veya kavrama ad olabilir. Bunlara "kalıcı isim" denir ve fiilimsi sayılmazlar. (Örnek: dondurma, çakmak, dolma)
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan temel parçalardır. Bunları doğru belirlemek, cümlenin anlamını tam olarak kavramak için önemlidir.
- Yüklem (Temel Öge): Cümledeki işi, oluşu, durumu veya yargıyı bildiren çekimli fiil ya da ek fiil almış isim/isim soylu sözcüktür. Cümlenin olmazsa olmazıdır.
- Örnek: "Ali okula gitti." (gitti)
- Örnek: "Bu çocuk çok akıllıydı." (akıllıydı)
- Özne (Temel Öge): Yüklemdeki işi yapan veya yargının gerçekleştiği varlıktır. Yükleme "Kim?", "Ne?" soruları sorularak bulunur.
- Örnek: "Kuşlar gökyüzünde süzülüyor." (Kuşlar)
- Örnek: "O dün bize geldi." (O - gizli özne)
- Nesne (Yardımcı Öge): Yüklemde belirtilen işten etkilenen ögedir.
- Belirtili Nesne: İsmin "-i" hal ekini alır. Yükleme "Kimi?", "Neyi?" soruları sorularak bulunur.
- Örnek: "Kitabı okudum." (Kitabı)
- Belirtisiz Nesne: İsmin yalın halinde bulunur. Yükleme "Ne?" (özneyi bulduktan sonra) sorusu sorularak bulunur.
- Örnek: "Bir kitap okudum." (kitap)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı) (Yardımcı Öge): Yüklemdeki işin yapıldığı yeri, yönü veya çıkış noktasını belirtir. "-e, -de, -den" eklerini alır. "Kime? Neye? Nerede? Nereden? Kimde? Kimden?" gibi sorularla bulunur.
- Örnek: "Eve gittim." (Eve)
- Örnek: "Okuldan çıktık." (Okuldan)
- Zarf Tümleci (Yardımcı Öge): Yüklemdeki işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, sebebini bildiren ögedir. "Ne zaman? Nasıl? Ne kadar? Neden? Niçin? Nereye?" (ek almadan) gibi sorularla bulunur.
- Örnek: "Sabah koştum." (Sabah - zaman)
- Örnek: "Hızlı koştu." (Hızlı - durum)
💡 İpucu: Ögeleri bulurken önce yüklemi, sonra özneyi, sonra nesneyi ve diğer tümleçleri bulmak işinizi kolaylaştırır.
📝 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve anlaşılır kullanmak için yazım kurallarına dikkat etmek çok önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümle başları, özel isimler (kişi, yer, millet, dil, din, gezegen, kurum adları), unvanlar, saygı sözleri büyük harfle başlar.
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Ekim 1923 Salı).
- Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi büyük harfle başlar (Kaplumbağa Terbiyecisi).
- Birleşik Kelimelerin Yazımı:
- Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması (iki kelime de gerçek anlamını yitirmişse) varsa bitişik yazılır (kaynana, aşevi, bilgisayar).
- Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelime anlamını yitirmemişse ayrı yazılır (deniz yılanı, kuru fasulye).
- Alt, üst, üzeri sözcükleri somut yer bildirdiğinde ayrı (yer altı suyu), soyut durumlarda bitişik yazılır (bilinçaltı, ayaküstü).
- Sayıların Yazımı:
- Sayılar genellikle metin içinde harfle yazılır (iki yıl sonra).
- Para, çek, senet gibi ticari belgelerde sayılar bitişik yazılır (yüzellibin).
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek getirilir (7. veya 7.'nci).
- Kısaltmaların Yazımı:
- Büyük harfle yapılan kısaltmalara gelen ekler kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre belirlenir (TDK'nin, TRT'ye).
- Küçük harfle yapılan kısaltmalara gelen ekler ise kelimenin açılımına göre belirlenir (kg'dan (kilogramdan), cm'yi (santimetreyi)).
💡 İpucu: Yazım kuralları çok geniştir, bol bol okuma yapmak ve yazım kılavuzuna bakmak pratik sağlar.
📍 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda duygu ve düşünceleri daha net ifade etmemizi sağlar.
- Nokta (.): Cümle sonuna, bazı kısaltmaların sonuna, sıra sayılarını belirtmek için, saat ve dakikaların arasına konur.
- Virgül (,): Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayırmak için, sıralı cümleleri ayırmak için, ara sözlerin başında ve sonunda, hitaplardan sonra, uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için, ögeleri virgülle ayrılmış sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna, karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtmek için konur.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna, seslenme ve hitaplardan sonra konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasından aktarılan sözleri belirtmek için, eser adlarını veya özel olarak belirtilmek istenen kelimeleri göstermek için kullanılır.
- Yay Ayraç ( ): Cümledeki açıklamaları, tiyatro eserlerinde hareketleri, alıntıların kaynağını belirtmek için kullanılır.
🧠 Anlam Bilgisi (Sözcükte ve Cümlede Anlam)
Anlam bilgisi, kelimelerin ve cümlelerin taşıdığı anlamları doğru yorumlamayı kapsar. Bu, okuduğunu anlama ve yorumlama becerisinin temelidir.
- Gerçek Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk, temel anlamıdır. (Örnek: "Kapıyı açtı.")
- Mecaz Anlam: Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. (Örnek: "Bu sözleri kalbimi açtı.")
- Terim Anlam: Bir bilim, sanat veya meslek dalına özgü özel anlamdır. (Örnek: "Matematikte üçgen önemlidir.")
- Deyimler: Genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış, iki veya daha fazla kelimeden oluşan, kalıplaşmış söz gruplarıdır. (Örnek: "Göz atmak" - kısaca bakmak.)
- Atasözleri: Uzun gözlem ve deneyimler sonucu ortaya çıkmış, genellikle öğüt verici, kalıplaşmış sözlerdir. (Örnek: "Ağaç yaşken eğilir.")
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Bir metinde yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. Metnin yazılma amacıdır.
- Yardımcı Fikirler: Ana fikri destekleyen, açıklayan, örnekleyen yan düşüncelerdir.
- Anlatım Biçimleri:
- Açıklama: Bilgi verme, öğretme amacı güder. Nesnel bir dil kullanılır.
- Tartışma: Bir düşünceyi savunma veya çürütme amacı güder. Okuyucuyu ikna etmeye çalışır.
- Öyküleme: Bir olayı zaman ve mekan içinde anlatır. Kişiler ve olay örgüsü vardır.
- Betimleme: Varlıkların veya yerlerin özelliklerini tanıtarak zihinde canlandırma amacı güder.
- Düşünceyi Geliştirme Yolları:
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap verir.
- Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık/kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koyar.
- Örnekleme: Anlatılan düşünceyi somutlaştırmak için örnekler verir.
- Tanık Gösterme: Bir düşünceyi desteklemek için alanında uzman birinin sözünü kullanmaktır.
- Benzetme: İki farklı varlık veya kavram arasında ortak özellikten yola çıkarak yapılan karşılaştırmadır.
📝 Unutmayın, bu konuları pekiştirmek için bol bol soru çözmek ve okuduğunuz metinleri anlamaya çalışmak çok önemlidir. Başarılar dilerim! 🚀
