Bir doktor, acil servise gelen iki hastadan birinin yaşamını kurtarmak için sadece bir doz ilaca sahip olduğunu fark eder. Hastalardan biri genç ve sağlıklı bir bireyken, diğeri yaşlı ve kronik rahatsızlıkları olan biridir. Doktor, ilacı genç hastaya vererek daha fazla yaşam süresi ve topluma potansiyel katkı sağlayacağını düşünerek kararını verir.
Doktorun bu kararı alırken benimsediği etik yaklaşım aşağıdakilerden hangisine daha yakındır?
A) Deontoloji
B) Hedonizm
C) Utilitarizm
D) Egoizm
E) Nihilizm
Sevgili öğrenciler, bu soru, etik felsefenin temel yaklaşımlarından birini anlamamızı gerektiriyor. Doktorun kararını incelerken, hangi etik ilkeye göre hareket ettiğini adım adım açıklayalım:
- Soruyu Anlayalım: Doktorun elinde sadece bir doz ilaç var ve iki hastadan birini kurtarmak zorunda. Hastalardan biri genç ve sağlıklı, diğeri yaşlı ve kronik rahatsızlıkları olan biri. Doktor, ilacı genç hastaya vererek "daha fazla yaşam süresi ve topluma potansiyel katkı sağlayacağını" düşünerek karar veriyor. Bu ifade, doktorun kararının temelini oluşturuyor.
- Doktorun Kararını İnceleyelim: Doktor, kararını verirken bireylerin mevcut durumlarını (yaş, sağlık durumu) ve gelecekte topluma yapabilecekleri katkıyı (potansiyel) değerlendiriyor. Amacı, elindeki kısıtlı kaynakla (ilaç) en büyük faydayı sağlamak. Yani, "en iyi sonucu" veya "en çok sayıda insan için en iyi durumu" yaratmaya çalışıyor.
- Etik Yaklaşımları Tanıyalım:
- A) Deontoloji: Bu yaklaşım, eylemlerin sonuçlarından ziyade, ahlaki kurallara ve görevlere uygunluğunu vurgular. Örneğin, "Herkesin yaşam hakkı eşittir" gibi bir kurala göre hareket etmek deontolojik bir yaklaşım olurdu. Doktorun kararı, bir kurala bağlı kalmaktan çok, sonucun faydasını gözetiyor.
- B) Hedonizm: Bu yaklaşım, bireysel zevk ve mutluluğu maksimize etmeyi hedefler. Doktorun kararı, kendi zevkini veya hastaların anlık zevkini değil, genel faydayı amaçlıyor.
- C) Utilitarizm (Faydacılık): Bu yaklaşım, bir eylemin ahlaki doğruluğunu, o eylemin getireceği toplam fayda veya mutluluk miktarına göre değerlendirir. Amaç, "en çok sayıda insan için en büyük faydayı" sağlamaktır. Doktorun "daha fazla yaşam süresi" ve "topluma potansiyel katkı" düşüncesi, tam da bu fayda maksimizasyonu ilkesine uymaktadır. Genç hastanın kurtarılmasının, toplamda daha fazla iyiye yol açacağı varsayılıyor.
- D) Egoizm: Bu yaklaşım, bireyin kendi çıkarlarını ve faydasını ön planda tutmasını savunur. Doktorun kararı, kendi kişisel çıkarına yönelik değil, hastaların ve toplumun genel faydasına yöneliktir.
- E) Nihilizm: Bu yaklaşım, hayatın anlamsız olduğunu, değerlerin ve ahlakın temelsiz olduğunu savunur. Doktorun bir karar vermesi ve bu kararı belirli bir gerekçeye dayandırması, nihilizmin tam tersidir.
- Sonuç: Doktorun, ilacı genç hastaya vererek daha fazla yaşam süresi ve topluma potansiyel katkı sağlayacağını düşünmesi, eyleminin sonucunda ortaya çıkacak toplam faydayı (utility) maksimize etme çabasıdır. Bu da doğrudan Utilitarizm (Faydacılık) etik yaklaşımının temel prensibidir.
Cevap C seçeneğidir.
