🎓 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 4 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, "6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı senaryo 4 Test 4" sınavında karşılaşabileceğiniz Fiilimsiler, Sözcükte ve Cümlede Anlam, Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri gibi temel konuları sade bir dille özetlemek için hazırlandı. Hadi başlayalım!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen ancak fiil gibi çekimlenmeyen (kip ve kişi eki almayan) sözcüklerdir. Cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenirler. Olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
- Fiilimsiler, cümlede yan yargı kurar.
- Fiilimsiler, fiil özelliklerini tamamen kaybetmezler (örneğin nesne alabilirler).
- Üç çeşidi vardır: İsim-fiil, Sıfat-fiil, Zarf-fiil.
📌 1. İsim-Fiiller (Mastar)
Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede isim gibi kullanılan sözcüklerdir. Bir eylemin adını bildirirler.
- Ekler: -ma, -ış, -mak (Mayışmak olarak akılda tutulabilir.)
- Örnek: Kitap okumayı çok severim. (Okuma: isim-fiil)
- Örnek: Onun gülüşü içimi ısıttı. (Gülüşü: isim-fiil)
- Örnek: Buradan çıkmak yasaktır. (Çıkmak: isim-fiil)
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örn: "Dondurma" yemek, "çakmak" yakmak, "sarma" yemek.)
📌 2. Sıfat-Fiiller (Ortaç)
Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir. Genellikle bir ismi nitelerler.
- Ekler: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş (Anası mezar dikecekmiş olarak akılda tutulabilir.)
- Örnek: Koşan çocuk düştü. (Koşan: sıfat-fiil, çocuğu niteler.)
- Örnek: Gelecek günler güzel olacak. (Gelecek: sıfat-fiil, günleri niteler.)
- Örnek: Kırılmış camları topladı. (Kırılmış: sıfat-fiil, camları niteler.)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil adlaşmış sıfat-fiil olur. (Örn: "Koşanlar" (koşan insanlar) çok yoruldu. "Gelen" (gelen kişi) hemen otursun.)
📌 3. Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil, Ulaç)
Fiillere çeşitli ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Eylemin zamanını veya durumunu bildirirler.
- Başlıca Ekler: -ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -a...a, -casına.
- Örnek: Gülerken yere düştü. (Gülerken: zarf-fiil, ne zaman düştüğünü bildirir.)
- Örnek: Kitap okuyarak ders çalıştı. (Okuyarak: zarf-fiil, nasıl çalıştığını bildirir.)
- Örnek: Kapıyı açar açmaz içeri girdik. (Açar açmaz: zarf-fiil, eylemin hemen gerçekleştiğini bildirir.)
⚠️ Dikkat: Zarf-fiiller cümleye genellikle "nasıl?" veya "ne zaman?" sorularına cevap vererek durum veya zaman anlamı katar.
📌 Sözcükte Anlam
Kelimelerin farklı bağlamlarda kazandığı anlamlardır. Bir kelimenin anlamı, kullanıldığı cümleye göre değişebilir.
- Gerçek Anlam: Kelimenin akla gelen ilk, temel anlamıdır. (Örn: "Göz" organımız.)
- Mecaz Anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. (Örn: "Keskin" zeka.)
- Terim Anlam: Bir bilim, sanat veya meslek dalına özgü özel anlamdır. (Örn: "Üçgen" (matematik), "perde" (tiyatro).)
- Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir. (Örn: Doktor-hekim, okul-mektep.)
- Zıt Anlamlı (Karşıt) Sözcükler: Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir. (Örn: Ak-kara, iyi-kötü.)
- Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklerdir. (Örn: "Yüz" (sayı), "yüz" (organ), "yüz" (fiil).)
💡 İpucu: Bir kelimenin gerçek mi, mecaz mı, yoksa terim mi olduğunu anlamak için cümlesine dikkat edin.
📌 Cümlede Anlam İlişkileri
Cümlelerin birbirleriyle veya kendi içlerinde kurdukları anlam bağlarıdır.
- Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Niçin?" sorusuna cevap verir. (Örn: Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık.)
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir. (Örn: Sınavı kazanmak için çok çalışıyor.)
- Koşul-Sonuç (Şart) Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eyleme bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "-se, -sa" eki sıkça kullanılır. (Örn: Hava güzel olursa pikniğe gideriz.)
- Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, kavram ya da durum arasındaki benzerlik veya farklılıkları ortaya koyan cümlelerdir. (Örn: Bu kitap diğerinden daha sürükleyici.)
- Öznel Yargı: Kişisel duygu ve düşünceleri içeren, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan cümlelerdir. (Örn: En güzel mevsim ilkbahardır.)
- Nesnel Yargı: Kişisel görüş içermeyen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilen cümlelerdir. (Örn: Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.)
📌 Deyimler ve Atasözleri
Dilimizin zenginliğini gösteren kalıplaşmış sözlerdir.
- Deyimler: Genellikle gerçek anlamından uzaklaşarak yeni bir anlam kazanan, en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış söz öbekleridir. Durumları, olayları daha etkili anlatmak için kullanılır. (Örn: Etekleri zil çalmak, göz gezdirmek.)
- Atasözleri: Uzun deneme ve gözlemlere dayanarak oluşmuş, öğüt veren, yol gösteren, genel yargılar bildiren özlü sözlerdir. (Örn: Ağaç yaşken eğilir, damlaya damlaya göl olur.)
📌 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru yazmak için bilmemiz gereken kurallardır.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazıyla yazılır (iki, beş), ancak para, ölçü, istatistik gibi durumlarda rakamla yazılabilir (15 kilogram, 30 lira). Üleştirme sayıları (ikişer, beşer) her zaman yazıyla yazılır, rakamla yazılmaz.
- "de"nin Yazımı: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Sen de gel.) Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: Evde kimse yok.)
- "ki"nin Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. (Örn: Duydum ki unutmuşsun.) Ek olan "-ki" bitişik yazılır (ilgi eki, sıfat yapan ek). (Örn: Evdeki hesap, seninki.)
- "mi"nin Yazımı: Soru eki "mi" her zaman ayrı yazılır. Kendinden önceki sözcükle bitişik yazılmaz. (Örn: Geliyor musun?)
⚠️ Dikkat: "de", "ki", "mi"nin yazımı sıkça karıştırılır. Cümleden çıkarma ve anlamı kontrol etme yöntemlerini kullanın.
📌 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin doğru anlaşılmasını, vurgu ve tonlamanın belirlenmesini sağlayan işaretlerdir.
- Nokta (.) : Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Bazı kısaltmaların sonuna konur. Sıra sayılarını belirtmek için kullanılır.
- Virgül (,) : Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için, sıralı cümleleri ayırmak için, ara sözlerin başına ve sonuna konur. Hitaplardan sonra kullanılır.
- Soru İşareti (?) : Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!) : Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. Seslenme ve hitaplardan sonra da kullanılabilir.
- Tırnak İşareti (" ") : Başkasına ait sözleri aktarmak için, vurgulanmak istenen sözcükleri belirtmek için kullanılır.
- Kısa Çizgi (-) : Satır sonuna sığmayan kelimeleri ayırmak için, ara sözleri ayırmak için, heceleri göstermek için kullanılır.
💡 İpucu: Özellikle virgülün birden çok görevi olduğunu unutmayın ve her bir görevi iyi öğrenin.
📝 Unutmayın, düzenli tekrar ve bol soru çözmek başarının anahtarıdır. Sınavda hepinize başarılar dilerim!
