🎓 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 2 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı için bilmeniz gereken temel konuları, özellikle "Hücre ve Bölünmeler" ünitesini sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Bu konulara hakim olarak sınavda başarılı olabilirsiniz!
📌 Hücrenin Yapısı ve Görevleri
Canlıların en küçük yapı ve görev birimi olan hücreler, gözle görülemeyecek kadar küçüktür. Bitki ve hayvan hücreleri bazı ortak özelliklere sahip olsa da, önemli farklılıkları da vardır.
- Hücre Zarı: Hücreyi dış etkilerden korur, hücreye şekil verir ve madde giriş çıkışını kontrol eder. Seçici geçirgendir.
- Sitoplazma: Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran yarı akışkan maddedir. Hücresel olayların çoğu burada gerçekleşir ve organelleri barındırır.
- Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir. Canlılık faaliyetlerini düzenler ve kalıtsal bilgileri ($DNA$) taşır.
- Mitokondri: Hücrenin enerji santralidir. Besinleri oksijenle yakarak enerji ($ATP$) üretir.
- Ribozom: Protein sentezinin yapıldığı yerdir. Tüm hücrelerde bulunur.
- Endoplazmik Retikulum: Hücre içinde madde taşınmasını sağlayan kanallar ağıdır.
- Golgi Cisimciği: Salgı maddelerinin üretilmesi, paketlenmesi ve depolanmasından sorumludur (ter, gözyaşı, süt gibi).
- Lizozom: Hücre içi sindirimi yapar, yaşlı ve yıpranmış organelleri parçalar (Hayvan hücrelerinde ve ilkel bitkilerde bulunur).
- Koful: Hücre içinde atık maddeleri, suyu ve besinleri depolar. Bitki hücrelerinde büyük ve az sayıda, hayvan hücrelerinde küçük ve çok sayıdadır.
- Sentrozom: Hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini oluşturur (Sadece hayvan hücrelerinde bulunur).
- Kloroplast: Bitki hücrelerinde bulunur. Güneş enerjisini kullanarak besin ve oksijen üretir (fotosentez yapar).
- Hücre Duvarı: Bitki hücrelerine dayanıklılık ve şekil verir. Tam geçirgendir ve hücre zarının dışındadır.
💡 İpucu: Bitki hücrelerinde hücre duvarı, kloroplast ve büyük merkezi koful bulunurken; hayvan hücrelerinde lizozom ve sentrozom bulunur. Hücre zarı, sitoplazma, çekirdek, mitokondri, ribozom, endoplazmik retikulum, golgi cisimciği ve koful hem bitki hem de hayvan hücrelerinde ortak olarak bulunur.
📌 Mitoz Bölünme
Mitoz, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve yaraların onarılmasını sağlayan bir hücre bölünmesi çeşididir.
- Vücut hücrelerinde (somatik hücrelerde) görülür.
- Bölünme sonucunda ana hücreyle aynı kalıtsal yapıda, aynı sayıda kromozoma ($2n$) sahip iki yeni hücre oluşur.
- Kromozom sayısı değişmez.
- Tek aşamalı bir bölünmedir.
- Canlının yaşamı boyunca devam eder.
- Örnek: Kırılan kemiğin iyileşmesi, saçların uzaması, bebeğin büyümesi.
⚠️ Dikkat: Mitoz bölünme ile oluşan hücreler, ana hücrenin tıpatıp aynısıdır. Kalıtsal çeşitlilik sağlamaz.
📌 Mayoz Bölünme
Mayoz, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşmasını sağlayan özel bir hücre bölünmesidir. Canlılarda tür içi çeşitliliği sağlar.
- Eşey ana hücrelerinde (üreme ana hücrelerinde) görülür.
- Bölünme sonucunda ana hücrenin yarısı kadar kromozom sayısına ($n$) sahip, kalıtsal yapısı farklı dört yeni hücre oluşur.
- Kromozom sayısı yarıya iner.
- İki aşamalı bir bölünmedir (Mayoz I ve Mayoz II).
- Ergenlik dönemiyle başlar ve üreme dönemi boyunca devam eder.
- Örnek: İnsanlarda sperm ve yumurta hücrelerinin oluşumu.
⚠️ Dikkat: Mayoz bölünme, kromozom sayısını yarıya indirerek döllenme ile kromozom sayısının sabit kalmasını sağlar. Ayrıca, parça değişimi sayesinde kalıtsal çeşitlilik yaratır.
📌 Mitoz ve Mayoz Arasındaki Farklar
Mitoz ve mayoz bölünme, her ikisi de hücre bölünmesi olmasına rağmen, amaçları ve sonuçları açısından önemli farklılıklar gösterir.
- Hücre Tipi: Mitoz vücut hücrelerinde, mayoz üreme ana hücrelerinde görülür.
- Oluşan Hücre Sayısı: Mitozda 2, mayozda 4 yeni hücre oluşur.
- Kromozom Sayısı: Mitozda kromozom sayısı değişmez ($2n \rightarrow 2n$), mayozda yarıya iner ($2n \rightarrow n$).
- Kalıtsal Özellik: Mitozda oluşan hücreler ana hücreyle aynıdır, mayozda oluşan hücreler ana hücreden farklıdır (çeşitlilik vardır).
- Evre Sayısı: Mitoz tek aşamalı, mayoz iki aşamalıdır.
- Amaç: Mitoz büyüme, gelişme, onarım ve tek hücrelilerde üreme; mayoz eşeyli üreme ve kalıtsal çeşitlilik sağlamaktır.
📝 Unutma: Bu temel bilgileri iyi kavradığında, sınavda karşına çıkacak soruları kolaylıkla çözebilirsin. Başarılar dilerim!
