🎓 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 3 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 7. sınıf fen bilimleri 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları özetlemek ve konuları daha iyi kavramanıza yardımcı olmak için hazırlandı. Sınavda başarılı olmak için Güneş Sistemi, hücre, kuvvet ve enerji ile aynalar konularına özellikle dikkat etmelisiniz.
📌 1. Güneş Sistemi ve Ötesi
Bu bölümde gezegenler, yıldızlar, galaksiler ve evren kavramlarını hatırlayacağız. Evrenin büyüklüğünü ve içindeki farklı yapıları anlamak önemlidir.
- Gezegenler: Güneş etrafında belirli yörüngelerde dolanan, kendi ışıklarını üretmeyen gök cisimleridir. Merkür, Venüs, Dünya, Mars (İç Gezegenler) ve Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün (Dış Gezegenler) olarak sıralanır.
- Yıldızlar: Kendi ışıklarını ve ısılarını üreten, sıcak gaz kütleleridir. Güneş, bizim sistemimizdeki tek yıldızdır.
- Galaksiler (Gökadalar): Milyarlarca yıldız, gaz ve toz bulutunun kütle çekimiyle bir arada tutulduğu devasa sistemlerdir. Samanyolu Galaksisi, bizim galaksimizdir.
- Evren: Tüm gök cisimlerini ve uzayı kapsayan sonsuz büyüklükteki yapıdır.
💡 İpucu: Gezegenlerin sıralamasını ve iç/dış gezegen ayrımını aklınızda tutmaya çalışın. Yıldızlar ve gezegenler arasındaki temel fark (ışık üretimi) sıkça sorulur.
📌 2. Hücre
Canlıların en küçük yapı birimi olan hücre, tüm yaşamsal faaliyetlerin gerçekleştiği yerdir. Bitki ve hayvan hücreleri arasındaki farkları bilmek önemlidir.
- Hücre: Canlıların yaşamsal özelliklerini gösteren en küçük yapı ve görev birimidir.
- Hayvan Hücresi: Genellikle yuvarlak veya düzensiz şekillidir. Hücre duvarı, kloroplast ve merkezi koful bulunmaz. Sentrozom bulunur.
- Bitki Hücresi: Genellikle köşeli ve düzenli şekillidir. Hücre duvarı, kloroplast ve büyük merkezi koful bulunur. Sentrozom bulunmaz.
- Temel Organeller:
- Çekirdek: Hücrenin yönetim merkezidir.
- Mitokondri: Hücrenin enerji santralidir ($ATP$ üretir).
- Ribozom: Protein sentezi yapar.
- Endoplazmik Retikulum: Madde taşınmasını sağlar.
- Golgi Cisimciği: Salgı ve paketleme yapar.
- Lizozom: Hücre içi sindirimi yapar (Hayvan hücresinde).
- Koful: Atık depolama ve su dengesini sağlar.
- Kloroplast: Fotosentez yapar (Bitki hücresinde).
- Sentrozom: Hücre bölünmesinde görevlidir (Hayvan hücresinde).
⚠️ Dikkat: Bitki ve hayvan hücreleri arasındaki temel farkları (hücre duvarı, kloroplast, sentrozom, koful büyüklüğü) mutlaka öğrenin.
📌 3. Kuvvet ve Enerji
Bu bölümde iş, enerji türleri (kinetik ve potansiyel enerji) ve enerji dönüşümleri konularına odaklanacağız. Fiziksel anlamda iş yapma kavramı önemlidir.
- İş (Fiziksel Anlamda): Bir cisme uygulanan kuvvetin, cismi kendi doğrultusunda hareket ettirmesi durumudur. İşin birimi Joule ($J$)'dir. Formülü: İş = Kuvvet × Yol ($W = F \times x$).
- Kuvvetin Yaptığı İş: Bir cismi hareket ettiren kuvvetin, cismin hareket doğrultusunda olması gerekir. Eğer kuvvet ve hareket doğrultusu aynı değilse iş yapılmaz.
- Enerji: İş yapabilme yeteneğidir. Enerjinin birimi de Joule ($J$)'dir.
- Kinetik Enerji: Hareket halindeki cisimlerin sahip olduğu enerjidir. Kütle ve sürate bağlıdır. Formülü: $E_k = \frac{1}{2}mv^2$ ($m$: kütle, $v$: sürat).
- Potansiyel Enerji (Çekim Potansiyel Enerjisi): Cismin konumundan veya durumundan dolayı sahip olduğu enerjidir. Yükseklik ve kütleye bağlıdır. Formülü: $E_p = mgh$ ($m$: kütle, $g$: yer çekimi ivmesi, $h$: yükseklik).
- Enerji Dönüşümleri: Enerji yoktan var edilemez, vardan yok edilemez; sadece bir türden başka bir türe dönüşebilir (örn: potansiyel enerji $\leftrightarrow$ kinetik enerji).
💡 İpucu: Fiziksel anlamda iş yapılması için kuvvetin cismi kendi doğrultusunda hareket ettirmesi gerektiğini unutmayın. Bir çantayı taşırken yatayda yürümeniz fiziksel olarak iş sayılmaz!
📌 4. Aynalar
Aynalar, ışığı yansıtma özelliklerine göre farklı türlere ayrılır. Düzlem, çukur ve tümsek aynaların özelliklerini ve görüntü oluşumlarını bilmek önemlidir.
- Ayna: Üzerine düşen ışığın neredeyse tamamını yansıtan, parlatılmış yüzeylerdir.
- Düzlem Ayna: Düz bir yüzeye sahip aynalardır.
- Görüntü düz, sanal (gerçek olmayan), cisimle aynı boyda ve simetriktir.
- Cismin aynaya uzaklığı ile görüntünün aynaya uzaklığı eşittir.
- Ambulans yazısının ters yazılması gibi günlük hayatta kullanılır.
- Küresel Aynalar: Küre yüzeyinden kesilmiş gibi olan aynalardır.
- Çukur Ayna (İç Bükey Ayna): Işığı bir noktada toplama özelliğine sahiptir.
- Görüntü cismin yerine göre gerçek, sanal, düz, ters, büyük veya küçük olabilir.
- Dişçi aynaları, el fenerleri, makyaj aynaları gibi yerlerde kullanılır.
- Tümsek Ayna (Dış Bükey Ayna): Işığı dağıtma özelliğine sahiptir.
- Görüntü daima düz, sanal ve cisimden küçüktür.
- Geniş bir alanı gösterme özelliğinden dolayı araçların yan aynaları, güvenlik aynaları (mağazalarda) gibi yerlerde kullanılır.
⚠️ Dikkat: Çukur aynada görüntünün yeri ve büyüklüğü cismin aynaya olan uzaklığına göre değişirken, tümsek aynada görüntü daima aynı özelliktedir (düz, sanal, küçük).
📝 Umarım bu ders notu sınavınıza hazırlanırken size yol gösterir. Başarılar dilerim!
