🎓 9. sınıf coğrafya 1. dönem 2. yazılı 6. senaryo Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf coğrafya 1. dönem 2. yazılı sınavının 6. senaryosunun 2. testinde yer alan temel coğrafi konuları kapsamaktadır. Özellikle doğal sistemler, harita bilgisi ve nüfus konularına odaklanılmıştır.
📌 Dünya'nın Şekli ve Hareketleri
Dünya'nın şekli (geoit) ve bu şeklin coğrafi sonuçları ile eksen ve yörünge hareketlerinin etkileri bu konunun temelini oluşturur.
- Dünya'nın şekli geoittir, tam bir küre değildir. Kutuplardan basık, Ekvator'dan şişkindir.
- Geoit şeklinin sonuçları: Ekvator'un çevre uzunluğunun kutuplar çevresinden daha uzun olması, kutuplarda yer çekiminin daha fazla olması.
- Eksen hareketi (günlük hareket): 24 saat sürer. Gece ve gündüz oluşumu, sıcaklık farkları, yerel saat farkları, okyanus akıntılarında sapmalar gibi sonuçları vardır.
- Yörünge hareketi (yıllık hareket): 365 gün 6 saat sürer. Mevsimlerin oluşumu, sıcaklık farkları, gece ve gündüz sürelerinin değişimi gibi sonuçları vardır.
⚠️ Dikkat: Eksen eğikliği ve Dünya'nın Güneş etrafındaki hareketi mevsimlerin oluşumunda temel etkendir.
📌 Harita Bilgisi
Haritaların temel unsurları, projeksiyon yöntemleri ve ölçek kavramı bu konunun ana hatlarını oluşturur.
- Harita: Yeryüzünün tamamının veya bir bölümünün kuşbakışı görünümünün, belirli bir ölçek dahilinde küçültülerek bir düzleme aktarılmasıdır.
- Harita unsurları: Başlık, ölçek, lejant, yön oku, koordinat sistemi.
- Projeksiyon yöntemleri: Dünya'nın küresel şeklini düzleme aktarırken meydana gelen bozulmaları en aza indirmek için kullanılır. Silindirik, konik ve düzlem projeksiyonlar başlıcalarıdır.
- Ölçek: Harita üzerindeki bir uzunluğun, gerçekte ne kadar uzunluğa karşılık geldiğini gösterir. Kesir ölçek (1/100.000) ve çizgi ölçek olmak üzere iki türü vardır.
💡 İpucu: Ölçek küçüldükçe ayrıntı azalır, gösterilen alan genişler.
📌 İklim Elemanları ve İklim Tipleri
Sıcaklık, basınç, rüzgarlar ve yağış gibi iklim elemanlarının etkileri ile farklı iklim tiplerinin özellikleri bu başlık altında incelenir.
- Sıcaklık: Güneş ışınlarının geliş açısı, yükselti, denizellik-karasallık, bakı gibi faktörlerden etkilenir.
- Basınç: Yüksek basınç ve alçak basınç alanları arasındaki farklar rüzgarları oluşturur.
- Rüzgarlar: Basınç farkı, Coriolis etkisi ve yer şekillerinden etkilenir. Meltemler, fön rüzgarları gibi yerel rüzgarlar da önemlidir.
- Yağış: Konveksiyonel (yükselim), orografik (yamaç) ve cephe yağışları olmak üzere üç ana türü vardır.
- İklim tipleri: Ekvatoral, tropikal, ılıman, karasal ve kutup iklimleri başlıcalarıdır. Her iklim tipinin kendine özgü sıcaklık ve yağış özellikleri vardır.
⚠️ Dikkat: Türkiye'de görülen iklim tipleri genellikle ılıman kuşak iklimleridir (Akdeniz, Karadeniz, Karasal).
📌 Nüfus Coğrafyası
Nüfusun dağılışı, yoğunluğu, artış hızı ve nüfus piramitleri bu konunun temelini oluşturur.
- Nüfusun dağılışı: Doğal faktörler (iklim, yer şekilleri, su kaynakları) ve beşeri faktörler (ekonomi, sanayi, ulaşım) nüfusun dağılışını etkiler.
- Nüfus yoğunluğu: Aritmetik nüfus yoğunluğu (toplam nüfus / yüzölçümü) ve fizyolojik nüfus yoğunluğu (toplam nüfus / tarım alanı) olmak üzere iki türü vardır.
- Nüfus artış hızı: Doğum ve ölüm oranları, göçler nüfus artış hızını etkiler.
- Nüfus piramitleri: Bir ülkenin nüfusunun yaş ve cinsiyet yapısını gösterir. Piramidin şekli, ülkenin gelişmişlik düzeyi hakkında bilgi verir.
💡 İpucu: Gelişmiş ülkelerde doğum oranları düşük, ortalama yaşam süresi yüksektir. Gelişmemiş ülkelerde ise doğum oranları yüksek, ortalama yaşam süresi düşüktür.
