🎓 7. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı meb 4. senaryo Test 3 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "7. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı meb 4. senaryo Test 3" için hazırlanmıştır. Sınavınızda karşınıza çıkabilecek Fiilimsiler, Cümlede Anlam Özellikleri, Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri gibi temel konuları sade bir dille özetlemektedir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiilin tüm özelliklerini göstermeyen, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek oluşurlar.
- Fiilimsiler, fiiller gibi olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
- Fiilimsiler, fiiller gibi kip ve kişi eki almazlar.
- Cümlede yan cümlecik kurarlar.
💡 İpucu: Fiilimsileri bulurken önce fiilleri bulun, sonra bu fiillere gelmiş olan fiilimsi eklerini kontrol edin.
📝 İsim-Fiil (Ad Eylem)
Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yaparlar.
- Ekler: -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek.
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim şeydir." (okumak)
- Örnek: "Onun gülüşü içimi ısıttı." (gülüşü)
- Örnek: "Bu işi yapma şekli çok ilginç." (yapma)
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla bir varlığın veya kavramın kalıcı adı olabilir. Bu durumda fiilimsi özelliğini kaybederler. (Örn: "Dondurma", "Çakmak", "Kazma", "Danışma")
📝 Sıfat-Fiil (Ortaç)
Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi görev yaparlar ve genellikle bir ismi nitelerler.
- Ekler: -an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür, -dık / -dik / -duk / -dük, -acak / -ecek, -mış / -miş / -muş / -müş. (Kısaca: Anası mezar dikecekmiş)
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koşan)
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (gelecek)
- Örnek: "Pişmiş aş su katılmaz." (pişmiş)
💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düştüğünde, sıfat-fiil adlaşır ve "adlaşmış sıfat-fiil" olur. (Örn: "Koşan çocuk" yerine "Koşan düştü.")
📝 Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç)
Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -a...a, -casına" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi görev yaparlar; eylemin zamanını veya durumunu belirtirler.
- Ekler: -ken, -alı / -eli, -esiye / -asıya, -madan / -meden, -ince / -ınca / -ünce / -unca, -ip / -ıp / -up / -üp, -arak / -erek, -dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe, -r...mez (gelir gelmez), -a...a (koşa koşa), -casına / -cesine.
- Örnek: "Gülerek içeri girdi." (gülerek - durum zarfı)
- Örnek: "Eve gelir gelmez uyudu." (gelir gelmez - zaman zarfı)
- Örnek: "Ders çalışırken müzik dinler." (çalışırken - zaman zarfı)
📌 Cümlede Anlam İlişkileri
Cümleler arasında farklı anlam ilişkileri bulunur. Bu ilişkileri doğru anlamak, metinleri daha iyi yorumlamanızı sağlar.
- Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi gerekçeyle yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Niçin?" veya "Neden?" sorusuna cevap verir. (Örn: "Hasta olduğu için okula gelmedi.")
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir. (Örn: "Sınavı kazanmak için çok çalışıyor.")
- Koşul-Sonuç (Şart-Sonuç) Cümleleri: Bir olayın gerçekleşmesinin başka bir olayın gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "-se, -sa" eki sıkça kullanılır. (Örn: "Erken yatarsan erken kalkarsın.")
- Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, kavram ya da durum arasındaki benzerlik veya farklılıkları ortaya koyan cümlelerdir. (Örn: "Ali, Mehmet'ten daha uzundur.")
📝 Öznel ve Nesnel Anlatım
Bir bilginin veya yorumun kişiden kişiye değişip değişmediğini ifade eden iki farklı anlatım biçimidir.
- Öznel Anlatım: Kişisel duygu, düşünce ve yorum içeren, kanıtlanamayan yargılardır. Kişiden kişiye değişir. (Örn: "Bu film çok güzeldi.")
- Nesnel Anlatım: Kişisel duygu ve yorum içermeyen, herkes tarafından kabul gören, kanıtlanabilir yargılardır. (Örn: "Bu film, 2023 yılında vizyona girdi.")
📝 Doğrudan ve Dolaylı Anlatım
Başkasına ait bir sözü aktarma şekilleridir.
- Doğrudan Anlatım: Başkasına ait bir sözün hiç değiştirilmeden, tırnak içinde veya virgülden sonra aynen aktarılmasıdır. (Örn: Öğretmen: "Ders çalışın!" dedi. / Öğretmen, "Ders çalışın!" dedi.)
- Dolaylı Anlatım: Başkasına ait bir sözün anlamı korunarak, kendi cümlelerimizle aktarılmasıdır. Genellikle "-dığını, -eceğini, -diğini" gibi eklerle biter. (Örn: Öğretmen, ders çalışmamızı söyledi.)
📝 Deyimler ve Atasözleri
Dilimizin zenginliğini gösteren, kalıplaşmış söz öbekleridir.
- Deyimler: Genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış, iki veya daha fazla sözcükten oluşan, bir durumu veya kavramı ilgi çekici bir şekilde anlatan kalıplaşmış sözlerdir. Öğüt vermezler. (Örn: "Göz atmak", "Kulak misafiri olmak")
- Atasözleri: Uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, öğüt veren, yol gösteren, genel geçer yargılar bildiren kalıplaşmış sözlerdir. (Örn: "Dost kara günde belli olur.", "Ağaç yaşken eğilir.")
💡 İpucu: Deyimler bir durumu anlatır, atasözleri ise bir ders veya öğüt verir.
📌 Yazım Kuralları
Dilimizi doğru ve anlaşılır kullanmak için yazım kurallarına uymak çok önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum ve kuruluş adları, kitap, dergi, gazete adları (özel ad olanlar), belirli tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar.
- "De" Bağlacının Yazımı: "De" bağlacı her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: "Sen de gel." - "Sen gel.")
- "Da" Hal Ekinin Yazımı: "Da" hal eki bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: "Evde kimse yok." - "Ev kimse yok." (anlam bozuldu))
- "Ki" Bağlacının Yazımı: "Ki" bağlacı ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: "Biliyorum ki sen de seversin.")
- İlgi Eki "-ki"nin Yazımı: Bitişik yazılır. İsmin yerini tutar. (Örn: "Bendeki kalem.")
- Sayıların Yazımı: Metin içinde sayılar genellikle yazıyla (iki, üç yüz) yazılır. Saat, para, ölçü, istatistik gibi durumlarda rakamla yazılır. Büyük sayılarda bin, milyon, milyar gibi sözcükler yazıyla yazılabilir.
⚠️ Dikkat: "Ki" bağlacı ile ilgi eki "-ki"yi karıştırmamak için "ler" ekini deneyin. Eğer "ler" eki alabiliyorsa ilgi ekidir ve bitişik yazılır ("bendekiler"). Alamıyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır ("gel ki ler" olmaz).
📌 Noktalama İşaretleri
Yazılı anlatımda duygu ve düşünceleri daha net ifade etmek, metinleri anlamayı kolaylaştırmak için kullanılırlar.
- Virgül (,): Eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanmak gibi birçok görevi vardır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak, öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek, açıklama yapılacak veya doğrudan alıntı yapılacak cümlelerin sonuna konur.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmek veya sözün bir yerde kesildiğini göstermek için konur.
- Soru İşareti (?): Soru anlamı taşıyan cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur.
💡 İpucu: Virgül, sıralama ve ayırma görevi görürken; noktalı virgül, kendi içinde virgül barındıran grupları veya sıralı cümleleri ayırmak için daha üst bir ayırıcı olarak kullanılır.
