🎓 7. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı meb 4. senaryo Test 5 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavına hazırlanırken bilmeniz gereken temel dil bilgisi ve anlam konularını sade bir dille özetliyor. Sınavda başarılı olmanız için önemli ipuçları ve örneklerle konuları daha iyi anlamanıza yardımcı olacak.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılırlar.
- 💡 İpucu: Olumsuzluk eki "-me, -ma" ile isim-fiil eki "-ma"yı karıştırmayın. İsim-fiil, bir eylemin adıdır. (Örn: "Yemek yemek güzeldir." - ilk yemek isim-fiil, ikincisi fiil.)
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi isimleri nitelerler.
- ⚠️ Dikkat: Bazı sıfat-fiiller kalıcı isim haline gelmiş olabilir. (Örn: "Dondurma", "Çakmak") Bu kelimeler artık fiilimsi değildir.
- Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -a...a, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi fiili veya fiilimsiyi zaman ya da durum yönünden belirtirler.
- 📝 Örnek: "Koşarak geldi." (Nasıl geldi? Koşarak - durum zarfı) "Gelince haber ver." (Ne zaman haber ver? Gelince - zaman zarfı)
📌 Cümlede Anlam İlişkileri
Cümleler arasında farklı anlam ilişkileri bulunur. Bunları doğru tespit etmek, okuduğunu anlaman için çok önemlidir.
- Neden-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını veya gerçekleştiğini bildiren cümlelerdir. Genellikle "için, çünkü, -den dolayı, -dığı için" gibi ifadelerle bağlanır. "Neden?" sorusuna cevap verir.
- 📝 Örnek: "Yağmur yağdığı için piknik iptal oldu." (Piknik neden iptal oldu? Yağmur yağdığı için.)
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. Genellikle "için, diye, üzere, -mek amacıyla" gibi ifadelerle bağlanır. "Hangi amaçla?" sorusuna cevap verir.
- 📝 Örnek: "Sınavı geçmek için çok çalışıyor." (Hangi amaçla çalışıyor? Sınavı geçmek için.)
- 💡 İpucu: Amaç-sonuç cümlelerinde eylem henüz gerçekleşmemiştir, bir hedefe yöneliktir. Neden-sonuçta ise sebep de sonuç da gerçekleşmiştir.
- Koşul-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin, başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. Genellikle "-se, -sa, -dıkça, -ınca, yeter ki" gibi ek ve ifadelerle bağlanır.
- 📝 Örnek: "Erken yatarsan sabah dinç kalkarsın." (Dinç kalkmanın koşulu ne? Erken yatmak.)
📌 Ses Bilgisi
Türkçede kelimelerin söylenişi sırasında bazı ses olayları meydana gelir. Bunlar yazım kurallarını da etkiler.
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi): Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir kelimeye, "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki "c" "ç"ye, "d" "t"ye, "g" "k"ye dönüşür.
- 📝 Örnek: kitap + -cı → kitapçı, sınıf + -dan → sınıftan, ağaç + -da → ağaçta
- Ünsüz Yumuşaması (Değişimi): "p, ç, t, k" sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, bu ünsüzler yumuşayarak "b, c, d, ğ"ye dönüşür.
- 📝 Örnek: kitap + -ı → kitabı, ağaç + -a → ağaca, kağıt + -ı → kağıdı
- Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi): İkinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan bazı iki heceli kelimelere ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, ikinci hecedeki dar ünlü düşer.
- 📝 Örnek: beyin + -i → beyni, karın + -ı → karnı, oğul + -u → oğlu
- Ünlü Daralması: "a, e" geniş ünlüleriyle biten bir fiile "-yor" eki geldiğinde, "a" ünlüsü "ı" veya "u"ya, "e" ünlüsü "i" veya "ü"ye dönüşür. Ayrıca "demek" ve "yemek" fiillerinde de daralma görülebilir.
- 📝 Örnek: bekle + -yor → bekliyor, söyle + -yor → söylüyor, de + -yecek → diyecek
📌 Yazım Kuralları
Doğru yazım, anlaşılır iletişim için çok önemlidir. Özellikle büyük harflerin ve "de/da", "ki" bağlaçlarının yazımına dikkat etmelisin.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümleler büyük harfle başlar. Özel isimler (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları vb.) büyük harfle başlar. Tarihi olay, dönem adları, kurum, kuruluş adları büyük harfle başlar. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar.
- 📝 Örnek: "Türkiye Büyük Millet Meclisi", "29 Ekim 1923 Salı günü"
- "de/da" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve "te/ta" şekline dönüşmez. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.
- 📝 Örnek: "Sen de gel." (Sen gel. - Anlam bozulmadı, ayrı yazılır.)
- ⚠️ Dikkat: Hal eki olan "-de/-da" ise bitişik yazılır ve "te/ta" şekline dönüşebilir. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: "Evde kaldım." - Ev kaldım. - Anlam bozuldu, bitişik yazılır.)
- "ki" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. Genellikle iki cümleyi birbirine bağlar.
- 📝 Örnek: "Duydum ki unutmuşsun."
- ⚠️ Dikkat: Sıfat yapan "-ki" ve ilgi zamiri olan "-ki" bitişik yazılır. (Örn: "Evdeki hesap", "Seninki daha güzel.") "SOMBaHÇeM" (sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki) kelimelerindeki "ki"ler istisna olarak bitişik yazılır.
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda duygu ve düşünceleri daha doğru ve anlaşılır aktarmamızı sağlar.
- Nokta (.): Cümle sonuna konur. Kısaltmaların sonuna konur. Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur.
- 📝 Örnek: "Okul bitti." "Dr. Ahmet", "2. kat"
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için konur. Sıralı cümleleri ayırmak için konur. Uzun cümlelerde özneden sonra konur. Hitaplardan sonra konur.
- 📝 Örnek: "Elma, armut, portakal aldık." "Sevgili Arkadaşım,"
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur. Bilinmeyen, kesin olmayan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır.
- 📝 Örnek: "Nasılsın?" "Yunus Emre (1238?-1320)"
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşma, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur.
- 📝 Örnek: "Eyvah, anahtarımı unuttum!" "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!"
- Tırnak İşareti (" "): Başka birinden veya yazıdan aynen aktarılan sözleri belirtmek için kullanılır. Cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınır. Kitap ve yazı adları tırnak içine alınabilir.
- 📝 Örnek: Atatürk'ün "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." sözü... "Sinekli Bakkal" romanı...
📝 **Unutma:** Düzenli tekrar ve bol soru çözümü, konuları pekiştirmenin en iyi yoludur. Başarılar dilerim!
