7. Sınıf Türkçe 1. Dönem 2. Yazılı Özgün Yayınları 4. Senaryo Test 2

🎓 7. Sınıf Türkçe 1. Dönem 2. Yazılı Özgün Yayınları 4. Senaryo Test 2 - Ders Notu

Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek temel konuları, yani fiilimsileri, cümlenin ögelerini, yazım ve noktalama kurallarını, anlatım biçimlerini ve düşünceyi geliştirme yollarını kolayca anlamanız için hazırlandı.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiillerden türeyen ama fiil gibi çekimlenmeyen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen özel kelimelerdir. Bunlar, cümleye hareket katarken aynı zamanda başka bir sözcük türünün özelliklerini taşırlar.

• Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek oluşurlar.
• Fiiller gibi olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
• Fiiller gibi zaman ve şahıs eki almazlar.
• Cümlede isim, sıfat veya zarf olarak kullanılırlar.

📝 İsim-fiiller (Ad Eylemler)

Fiillerin isim gibi kullanılmasını sağlayan eklerdir. Bu ekleri alan kelimeler, cümlede isim görevini üstlenir.

• Ekleri: -ma, -ış, -mak (MAMAİŞMAK diye kodlayabiliriz).
• Örnek: Kitap okumayı çok severim. (Okuma: isim-fiil)
• Örnek: Odanın görünüşü değişmiş. (Görünüş: isim-fiil)
• Örnek: Buraya gelmek en doğrusuydu. (Gelmek: isim-fiil)

💡 İpucu: Bazı isim-fiiller zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı olabilir. Bunlara "kalıcı ad" denir ve fiilimsi özelliklerini kaybederler. (Örn: Dondurma yedim. / Çakmak kayboldu.)

📝 Sıfat-fiiller (Ortaçlar)

Fiillerin sıfat gibi kullanılmasını sağlayan eklerdir. Bu ekleri alan kelimeler, bir ismi niteleyerek veya belirterek sıfat görevi üstlenir.

• Ekleri: -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş (ANASI MEZAR DİKECEK MİŞ diye kodlayabiliriz).
• Örnek: Koşan çocuk düştü. (Koşan: sıfat-fiil, çocuğu niteler)
• Örnek: Görülesi yerler vardı. (Görülesi: sıfat-fiil, yerleri niteler)
• Örnek: Gelecek günler güzel olacak. (Gelecek: sıfat-fiil, günleri niteler)

⚠️ Dikkat: Sıfat-fiiller bazen niteledikleri isim düşse bile sıfat-fiil olarak kalır ve adlaşmış sıfat-fiil olur. (Örn: Gelenler otursun. - Gelen insanlar yerine)

📝 Zarf-fiiller (Bağ-fiiller / Ulaçlar)

Fiillerin zarf gibi kullanılmasını sağlayan eklerdir. Bu ekleri alan kelimeler, cümlede fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirterek zarf görevi üstlenir.

• Ekleri çok çeşitlidir: -ken, -alı, -ince, -ip, -arak, -madan, -dıkça, -e...-e, -r...-mez, -casına, -maksızın gibi.
• Örnek: Gülerek konuştu. (Gülerek: zarf-fiil, nasıl konuştu?)
• Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmış. (Çalışırken: zarf-fiil, ne zaman uyuyakalmış?)
• Örnek: Buraya gelir gelmez yattı. (Gelir gelmez: zarf-fiil, ne zaman yattı?)

💡 İpucu: Zarf-fiilleri bulmak için fiile "Nasıl?" veya "Ne zaman?" sorularını sorabilirsin. Aldığın cevap genellikle zarf-fiil olur.

📌 Cümlenin Ögeleri

Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan temel yapı taşlarıdır. Cümlenin anlamını doğru kavrayabilmek ve çözümleyebilmek için ögeleri doğru tespit etmek çok önemlidir. Ögeleri bulurken önce yüklem, sonra özne, sonra nesne ve tümleçler sırasını takip etmek işini kolaylaştırır.

📝 Yüklem

Cümlede yargıyı bildiren, iş, oluş, hareket veya durumu anlatan temel ögedir. Cümlede tek başına bulunabilen tek ögedir ve diğer tüm ögeler yükleme bağlıdır.

• Genellikle cümlenin sonunda bulunur ama devrik cümlelerde yeri değişebilir.
• Tek bir kelime olabileceği gibi, birleşik fiil, fiilimsi grubu, isim tamlaması veya deyim de olabilir.
• Yüklemi bulmak için herhangi bir soru sorulmaz, cümlenin yargı bildiren kısmıdır.
• Örnek: Çocuklar bahçede oynuyorlardı. (Oynuyorlardı: yüklem)
• Örnek: En sevdiği renk maviydi. (Maviydi: yüklem)

📝 Özne

Yüklemdeki işi yapan veya yargının gerçekleşmesini sağlayan ögedir. Yükleme sorulan "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.

• Gerçek Özne: İşi yapanın cümlede açıkça belirtildiği öznedir. (Örnek: Öğrenciler ders çalıştı.)
• Gizli Özne: Cümlede yazılı olarak bulunmayan ama yüklemin çekiminden anlaşılan öznedir. (Örnek: Yarın sinemaya gideceğiz. - Biz: gizli özne)
• Sözde Özne: Edilgen çatılı fiillerde, işi yapanın belli olmadığı, işten etkilenen varlığın özne gibi göründüğü öznedir. (Örnek: Çiçekler sulandı. - Kim suladı belli değil, sulanan çiçekler.)

📝 Nesne (Düz Tümleç)

Yüklemdeki işten etkilenen ögedir. "Ne?" ve "Neyi/Kimi?" sorularıyla bulunur.

• Belirtili Nesne: Yükleme sorulan "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verir ve belirtme hal eki (-i) alır. (Örnek: Kitabı okudum. - Neyi okudum? Kitabı)
• Belirtisiz Nesne: Yükleme sorulan "Ne?" sorusuna cevap verir ve hal eki almaz. (Örnek: Yemek yaptı. - Ne yaptı? Yemek)

📝 Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)

Yüklemdeki işin yapıldığı yeri, yönü veya ayrılma durumunu bildiren ögedir. -e, -de, -den hal eklerini alır ve yükleme sorulan "Kime?", "Neye?", "Nerede?", "Nereden?", "Kimde?", "Kimden?", "Ne zaman?", "Ne kadar?" gibi sorularla bulunmaz. (Sadece yer/yön bildiren ve -e, -de, -den alanlar)

• Soruları: "Kime?", "Neye?", "Nerede?", "Neyde?", "Kimden?", "Neyden?", "Nereden?".
• Örnek: Okuldan geliyorum. (Nereden geliyorum? Okuldan)
• Örnek: Kitabı masaya bıraktı. (Nereye bıraktı? Masaya)
• Örnek: Evde oturuyorlar. (Nerede oturuyorlar? Evde)

📝 Zarf Tümleci (Belirteç Tümleci)

Yüklemdeki işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, nedenini, aracını bildiren ögedir.

• Soruları: "Nasıl?", "Ne zaman?", "Ne kadar?", "Neden?", "Niçin?", "Ne ile?", "Kimle?", "Nereye?" (Yön belirten kelimeler yalın haldeyken: içeri, dışarı, aşağı, yukarı).
• Örnek: Hızlı hızlı yürüdü. (Nasıl yürüdü? Hızlı hızlı)
• Örnek: Yarın gelecek. (Ne zaman gelecek? Yarın)
• Örnek: Sınavdan çok sevindim. (Ne kadar sevindim? Çok)
• Örnek: İçeri girdi. (Nereye girdi? İçeri)

📌 Yazım Kuralları

Yazım kuralları, dilimizi doğru ve anlaşılır kullanmak için çok önemlidir. Özellikle büyük harflerin kullanımı, de/ki bağlaçlarının yazımı ve birleşik kelimelerin yazımı sıkça karıştırılır.

• Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
• "De" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Sen de gel.) Yer bildiren "-de/-da" hal eki bitişik yazılır ve çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: Evde kimse yok.)
• "Ki" Bağlacının Yazımı: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. (Örn: Bilirim ki sen de seversin.) İlgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır. (Örn: Benimki, duvardaki.)
• Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kayması veya ses düşmesi/türemesi varsa bitişik, yoksa ayrı yazılır. (Örn: Hanımeli (bitişik), kuşburnu (bitişik), deniz yatağı (ayrı))

⚠️ Dikkat: "De" ve "ki"nin bağlaç mı, ek mi olduğunu anlamak için cümleden çıkarıp anlamın bozulup bozulmadığına bakmak en pratik yoldur.

📌 Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda durakları, vurguları, tonlamaları ve anlam ilişkilerini göstermemize yardımcı olur. Doğru noktalama, metnin doğru anlaşılmasını sağlar.

• Nokta (.) : Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Kısaltmalarda kullanılır.
• Virgül (,) : Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için, sıralı cümleleri ayırmak için, ara sözleri belirtmek için, hitaplardan sonra kullanılır.
• Soru İşareti (?) : Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
• Ünlem İşareti (!) : Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
• Kesme İşareti (') : Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır. Sayılara gelen ekleri ayırır.

💡 İpucu: Virgülün en temel görevi, birbiri ardına sıralanmış eş görevli kelimeleri veya cümleleri ayırmaktır. Ayrıca özneyi vurgulamak için de kullanılabilir.

📌 Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları

Yazarlar, okuyucuya bir mesaj iletmek, bir konuyu açıklamak veya bir olayı anlatmak için farklı anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları kullanırlar. Bu teknikler, metnin etkileyiciliğini ve anlaşılırlığını artırır.

📝 Anlatım Biçimleri

• Öyküleyici Anlatım (Hikaye Etme): Bir olayın zaman ve mekan içinde, kahramanlar etrafında anlatılmasıdır. Genellikle fiiller ve olay akışı ön plandadır. (Roman, hikaye, masal)
• Betimleyici Anlatım (Tasvir Etme): Bir varlığın, yerin veya kişinin özelliklerini okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde anlatılmasıdır. Sıfatlar ve benzetmeler sıkça kullanılır.
• Açıklayıcı Anlatım: Bilgi vermek, bir konuyu öğretmek amacıyla kullanılır. Amaç, okuyucuyu bilgilendirmektir. Nesnel bir dil kullanılır. (Ders kitapları, ansiklopediler)
• Tartışmacı Anlatım: Bir düşüncenin doğruluğunu kanıtlamak veya yanlışlığını ortaya koymak amacıyla kullanılır. Yazar kendi görüşünü savunur, karşıt görüşleri çürütmeye çalışır.

📝 Düşünceyi Geliştirme Yolları

• Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap vererek bir kavramın ne olduğunu açıklamaktır. (Örn: Fiilimsi, fiillerden türeyen ama fiil gibi çekimlenmeyen kelimelerdir.)
• Örnekleme: Anlatılan soyut bir düşünceyi somutlaştırmak ve anlaşılır kılmak için örnekler vermektir.
• Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık, olay ya da kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır.
• Tanık Gösterme (Alıntı Yapma): Savunulan düşünceyi desteklemek için alanında uzman bir kişinin sözünü aynen aktarmaktır.
• Sayısal Verilerden Yararlanma: Düşünceyi inandırıcı kılmak için istatistiksel bilgiler, anket sonuçları gibi sayısal değerler kullanmaktır.
• Benzetme: İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetmektir.