🎓 7. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı 1. senaryo test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğiniz Fiilimsiler, Cümle Ögeleri, Anlatım Bozuklukları, Paragrafta Anlam ve Söz Sanatları gibi temel konuları özetlemektedir. Sınavda başarılı olmanız için bu konuları iyi kavramanız çok önemli!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine özel ekler gelerek oluşan ve cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Fiil gibi görünseler de çekimli fiil değildirler.
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: Yürüyüş yapmak sağlığa faydalıdır. (Yürüyüş, yapmak)
- Sıfat-fiil (Ortac): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Bir ismi niteler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır.
- Örnek: Gelen misafirleri karşıladık. (Gelen)
- Örnek: Koşanlar yoruldu. (Adlaşmış sıfat-fiil)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -e...e, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtir.
- Örnek: Gülerek konuştu. (Durum zarf-fiili)
- Örnek: Gelince haber ver. (Zaman zarf-fiili)
⚠️ Dikkat: İsim-fiil ekleri (-ma, -me) ile olumsuzluk ekini karıştırma. Ayrıca, bazı fiilimsiler zamanla kalıcı isim olabilir (dondurma, çakmak, ekmek).
💡 İpucu: Fiilimsiler, kip ve kişi eki almazlar. Bu yönleriyle çekimli fiillerden ayrılırlar.
📌 Cümle Ögeleri
Cümle ögeleri, bir cümleyi oluşturan temel parçalardır. Cümleyi doğru anlamak ve çözümlemek için ögeleri bulmak önemlidir. Temel ögeler yüklem ve öznedir.
- Yüklem: Cümlede işi, oluşu, hareketi bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur. (Ne yaptı? Ne oldu? Kimdir? Nedir?)
- Örnek: Çocuk bahçede oynuyor.
- Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumu üzerine alan ögedir. (Kim? Ne?)
- Örnek: Çocuk bahçede oynuyor. (Gizli özne, Sözde özne de olabilir.)
- Nesne: Yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir.
- Belirtili Nesne: "-i" hal ekini alır. (Neyi? Kimi?)
- Örnek: Kitabı okudum. (Kitabı)
- Belirtisiz Nesne: Hal eki almaz. (Ne?)
- Örnek: Kitap aldım. (Kitap)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemi yer, yön bildiren eklerle (e, -de, -den) tamamlar. (Kime? Kimde? Kimden? Neye? Neyde? Neyden? Nereye? Nerede? Nereden?)
- Örnek: Okula gittim. (Okula)
- Zarf Tümleci: Yüklemi zaman, durum, miktar, sebep, araç gibi yönlerden tamamlar. (Nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Niçin? Kiminle? Neyle?)
- Örnek: Dün hızlıca geldi. (Dün, hızlıca)
💡 İpucu: Ögeleri bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak işini kolaylaştırır. Tüm sorular yükleme sorulur.
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlede anlamın açık, anlaşılır ve doğru olmasını engelleyen yanlış kullanımlara anlatım bozukluğu denir. İki ana başlıkta incelenir: Anlamsal (Anlama Dayalı) ve Yapısal (Dil Bilgisine Dayalı) anlatım bozuklukları.
- Anlamsal Anlatım Bozuklukları:
- Gereksiz sözcük kullanılması (eş anlamlı veya anlamca birbirini kapsayan kelimeler).
- Anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması.
- Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması.
- Deyim ve atasözlerinin yanlış kullanılması.
- Anlam belirsizliği (noktalama eksikliği veya zamir eksikliği).
- Mantık ve sıralama hatası.
- Yapısal Anlatım Bozuklukları:
- Özne-yüklem uyumsuzluğu.
- Ek fiil eksikliği.
- Tamlayan veya tamlanan eksikliği.
- Çatı uyumsuzluğu.
- Noktalama eksikliği.
- Öge eksikliği (nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci, yüklem eksikliği).
⚠️ Dikkat: "Gereksiz sözcük kullanımı" en sık karşılaşılan anlatım bozukluklarından biridir. Aynı anlama gelen iki kelimeyi aynı cümlede kullanmaktan kaçınmalısın.
📌 Paragrafta Anlam
Paragraf, bir düşünceyi tam olarak anlatan cümleler topluluğudur. Paragrafta anlam sorularında ana fikir, konu, başlık, yardımcı fikirler, anlatım biçimleri ve düşünceyi geliştirme yolları gibi konulara dikkat etmek gerekir.
- Konu: Paragrafta üzerinde durulan, bahsedilen şey nedir? (Genellikle "ne anlatılıyor?" sorusunun cevabı.)
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Yazarın paragrafı yazmaktaki asıl amacı, okuyucuya vermek istediği mesaj nedir? (Genellikle "yazar ne demek istiyor?" sorusunun cevabı.)
- Yardımcı Fikirler: Ana fikri destekleyen, açıklayan diğer düşüncelerdir.
- Başlık: Paragrafın konusunu veya ana fikrini en iyi özetleyen kelime ya da kelime grubudur.
- Anlatım Biçimleri: Yazarın düşüncelerini aktarırken kullandığı yöntemlerdir (Açıklama, Öyküleme, Betimleme, Tartışma).
- Düşünceyi Geliştirme Yolları: Yazarın anlatımını güçlendirmek için kullandığı tekniklerdir (Tanımlama, Karşılaştırma, Örnekleme, Tanık Gösterme, Sayısal Verilerden Yararlanma, Benzetme).
💡 İpucu: Ana fikir genellikle paragrafın başında veya sonunda yer alır. Konu ise paragrafın tamamına yayılmıştır.
📌 Söz Sanatları (Edebî Sanatlar)
Söz sanatları, anlatımı daha etkili, güzel ve çarpıcı hale getirmek için kullanılan ifadelerdir.
- Benzetme (Teşbih): İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak zayıf olanı güçlü olana benzetmektir.
- Örnek: Aslan gibi güçlü bir adamdı.
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki varlıklara insana ait özellikler vermektir.
- Örnek: Rüzgar, ağaçların dallarını fısıldıyordu.
- Konuşturma (İntak): Kişileştirilen varlıkları konuşturmaktır. (Genellikle kişileştirme ile birlikte kullanılır.)
- Örnek: Ağaç, "Beni kesmeyin!" diye yalvardı.
- Abartma (Mübalağa): Bir şeyi olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük göstermektir.
- Örnek: Bir damla gözyaşı sel oldu.
- Tezat (Karşıtlık): Birbirine zıt kavramları veya durumları bir arada kullanmaktır.
- Örnek: Şehrin gürültüsünde sessizliği arıyorum.
📝 Unutma: Söz sanatları, şiirlerde ve edebi metinlerde sıkça kullanılır. Anlamı derinleştirir ve okuyucunun hayal gücünü harekete geçirir.
