10. sınıf coğrafya 1. dönem 2. yazılı 6. senaryo Test 3

Bir bölgedeki heyelan riskini belirlemek için saha çalışması yapan bir coğrafyacının öncelikle hangi verileri toplaması gerekir?

A) Bölgedeki bitki örtüsü türleri
B) Toprak yapısı ve eğim değerleri
C) Yıllık ortalama sıcaklık değerleri
D) Nüfus yoğunluğu ve dağılımı
E) Bölgedeki sanayi tesislerinin sayısı

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bir bölgedeki heyelan riskini belirlemek için saha çalışması yapan bir coğrafyacının öncelikle hangi verilere odaklanması gerektiğini adım adım inceleyelim:

• Heyelan Nedir?

  Heyelan, yerçekimi etkisiyle toprak, kaya veya moloz kütlelerinin bir yamaç boyunca aşağı doğru hareket etmesidir. Bu hareketin temel nedenleri arasında zeminin zayıflığı, eğimin dikliği ve suyun etkisi bulunur.

• Seçenekleri Değerlendirelim:
  • A) Bölgedeki bitki örtüsü türleri: Bitki örtüsü, kökleriyle toprağı tutarak heyelan riskini azaltabilir. Ancak bu, heyelan riskini belirleyen birincil faktörlerden ziyade, riski etkileyen ikincil bir unsurdur. Toprağın ve eğimin temel özelliklerini bilmeden bitki örtüsünün etkisini tam olarak anlayamayız.
  • B) Toprak yapısı ve eğim değerleri: İşte bu, heyelan riskini doğrudan etkileyen en temel ve kritik verilerdir!
    • Toprak yapısı: Toprağın cinsi (killi, kumlu, çakıllı), su tutma kapasitesi, geçirgenliği ve kohezyonu (tutunma gücü) heyelan oluşumunda hayati rol oynar. Örneğin, suya doygun killi topraklar kaymaya çok daha yatkındır.
    • Eğim değerleri: Bir yamacın eğimi ne kadar dikse, yerçekiminin etkisi o kadar artar ve heyelan riski de o kadar yükselir. Eğim, heyelan mekanizmasını tetikleyen en önemli fiziksel faktörlerden biridir.

    Bu iki veri, bir bölgenin heyelana ne kadar yatkın olduğunu anlamak için coğrafyacının ilk bakması gereken fiziksel özelliklerdir.

  • C) Yıllık ortalama sıcaklık değerleri: Sıcaklık değerleri, dolaylı olarak (örneğin donma-çözülme döngüleri veya kuraklık sonrası ani yağışlar yoluyla) heyelanları etkileyebilir. Ancak toprak yapısı ve eğim kadar doğrudan ve birincil bir faktör değildir.
  • D) Nüfus yoğunluğu ve dağılımı: Nüfus yoğunluğu, heyelan riskinin kendisinden ziyade, bir heyelan durumunda etkilenecek insan sayısını ve insan faaliyetlerinin (yol yapımı, yapılaşma vb.) heyelanları tetikleme potansiyelini gösterir. Bu, riskin sosyo-ekonomik boyutudur, doğal riskin ana belirleyicisi değildir.
  • E) Bölgedeki sanayi tesislerinin sayısı: Sanayi tesisleri, arazi kullanımı değişiklikleri, kazı çalışmaları veya ağır makinelerin yarattığı titreşimler yoluyla heyelanları tetikleyebilir. Ancak bu da, bölgenin doğal heyelan potansiyelini belirleyen birincil bir veri değildir; daha çok insan kaynaklı tetikleyicilerle ilgilidir.
• Sonuç:

  Bir coğrafyacı, bir bölgenin doğal heyelan riskini belirlemek için öncelikle o bölgenin fiziksel özelliklerine, yani toprağının nasıl olduğuna ve arazinin ne kadar eğimli olduğuna bakmalıdır. Bu veriler, heyelan potansiyelinin temelini oluşturur.

Cevap B seçeneğidir.