10. sınıf matematik 1. dönem 2. yazılı 1. senaryo test 1

Bir gazete, 'Akıllı telefon kullanım süresi' ile 'Göz sağlığı sorunları yaşama' arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırma yayınlamıştır. Araştırma, günde 4 saatten fazla akıllı telefon kullananların %60'ının göz sağlığı sorunları yaşadığını, 4 saatten az kullananların ise %20'sinin göz sağlığı sorunları yaşadığını belirtmiştir. Ancak, araştırmada yaş faktörünün kontrol edilmediği ve gençlerin hem daha fazla telefon kullandığı hem de genel olarak daha az göz sorunu yaşadığı bilinmektedir. Bu durumda, gazetenin 'Akıllı telefon kullanımı göz sağlığını doğrudan bozar' şeklindeki başlığına ilişkin en doğru eleştiri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Araştırma, akıllı telefon kullanımının göz sağlığına hiçbir etkisi olmadığını kanıtlamıştır.
B) Araştırma sonuçları, yaş faktörü kontrol edilmediği için yanıltıcı olabilir ve doğrudan bir nedensellik ilişkisi kurmak için yetersizdir.
C) Göz sağlığı sorunları yaşayan herkesin akıllı telefon kullandığı varsayımı yanlıştır.
D) Akıllı telefon kullanım süresi ile göz sağlığı sorunları arasında pozitif bir korelasyon olduğu açıkça görülmektedir, bu nedenle başlık doğrudur.
E) Araştırma, sadece gençleri kapsadığı için genel bir çıkarım yapılamaz.

Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda bir araştırma sonucunun nasıl yorumlanması gerektiği ve bilimsel bir araştırmada dikkat edilmesi gereken önemli bir noktayı ele alacağız. Adım adım inceleyelim:

• Sorunun Temelini Anlayalım: Bir gazete, akıllı telefon kullanım süresi ile göz sağlığı sorunları arasında bir ilişki bulmuş. Günde 4 saatten fazla kullananların %60'ı, 4 saatten az kullananların ise %20'si göz sorunu yaşıyor. Bu, ilk bakışta akıllı telefon kullanımının göz sağlığını olumsuz etkilediği izlenimini veriyor.
• Kritik Bilgiyi Fark Edelim: Ancak soruda çok önemli bir uyarı var: "araştırmada yaş faktörünün kontrol edilmediği ve gençlerin hem daha fazla telefon kullandığı hem de genel olarak daha az göz sorunu yaşadığı bilinmektedir." Bu bilgi, araştırmanın sonuçlarını yorumlarken çok dikkatli olmamız gerektiğini gösteriyor.
• Gazetenin Başlığını Değerlendirelim: Gazete, bu bulgulara dayanarak "Akıllı telefon kullanımı göz sağlığını doğrudan bozar" şeklinde bir başlık atmış. "Doğrudan bozar" ifadesi, akıllı telefon kullanımının göz sorunlarının tek veya ana nedeni olduğunu ve aralarında doğrudan bir neden-sonuç (nedensellik) ilişkisi olduğunu iddia ediyor.
• Seçenekleri İnceleyelim:
  • A) Araştırma, akıllı telefon kullanımının göz sağlığına hiçbir etkisi olmadığını kanıtlamıştır. Bu yanlış bir ifade. Araştırma bir korelasyon (ilişki) göstermiş, ancak bu ilişkinin neden-sonuç olup olmadığını tam olarak açıklayamamıştır. Hiçbir etkisi olmadığını kanıtlamamıştır.
  • B) Araştırma sonuçları, yaş faktörü kontrol edilmediği için yanıltıcı olabilir ve doğrudan bir nedensellik ilişkisi kurmak için yetersizdir. İşte bu, sorudaki kritik bilgiyle birebir örtüşüyor. Yaş, hem telefon kullanımı hem de göz sağlığı üzerinde etkili olabilecek "karıştırıcı bir faktör" (confounding variable) olabilir. Gençler daha çok telefon kullanıp daha az göz sorunu yaşarken, yaşlılar daha az telefon kullanıp daha çok göz sorunu yaşayabilir. Bu durumda, göz sorunlarının asıl nedeni yaşlılık mı, yoksa telefon kullanımı mı, yoksa ikisinin birleşimi mi olduğunu yaş faktörünü kontrol etmeden kesin olarak söyleyemeyiz. Bu nedenle, "doğrudan bozar" gibi kesin bir nedensellik ilişkisi kurmak için araştırma yetersizdir.
  • C) Göz sağlığı sorunları yaşayan herkesin akıllı telefon kullandığı varsayımı yanlıştır. Araştırma böyle bir varsayımda bulunmuyor. Sadece telefon kullananlar arasında bir karşılaştırma yapıyor. Bu, gazete başlığının eleştirisi için en doğru nokta değil.
  • D) Akıllı telefon kullanım süresi ile göz sağlığı sorunları arasında pozitif bir korelasyon olduğu açıkça görülmektedir, bu nedenle başlık doğrudur. Evet, pozitif bir korelasyon (biri artarken diğeri de artma eğilimi) var gibi görünüyor. Ancak bilimde "korelasyon nedensellik anlamına gelmez" kuralı çok önemlidir. Özellikle yaş gibi karıştırıcı bir faktör varken, bu korelasyonun doğrudan bir nedensellik olduğunu iddia etmek yanlıştır.
  • E) Araştırma, sadece gençleri kapsadığı için genel bir çıkarım yapılamaz. Soruda araştırmanın sadece gençleri kapsadığı belirtilmiyor. Aksine, gençlerin genel özelliklerinden bahsedilerek yaş faktörünün kontrol edilmediği vurgulanıyor. Araştırma farklı yaş gruplarını içermiş olabilir ama yaşa göre ayrım yapmamış olabilir.
• Sonuç: En doğru eleştiri, yaş gibi önemli bir faktörün kontrol edilmemesi nedeniyle araştırma sonuçlarının yanıltıcı olabileceği ve doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak için yetersiz olduğudur. Bilimsel araştırmalarda, bir olayın diğerine doğrudan neden olduğunu iddia edebilmek için tüm olası karıştırıcı faktörlerin kontrol edilmesi gerekir.

Cevap B seçeneğidir.