Rüzgâr eser, dallar sallanır,
Kuşlar uçar, gökyüzü ağlar.
Gönlümde bir hüzün saklanır,
Gözlerimden yaşlar çağlar.
Yukarıdaki dörtlükte ahengi sağlayan temel unsurlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tezat
B) Redif
C) İstiare
D) Mecazımürsel
E) Teşbih
Sevgili öğrenciler,
Şiirde ahenk (uyum), seslerin ve sözcüklerin belirli bir düzen içinde tekrar etmesiyle oluşan müzikalite ve akıcılıktır. Bu, şiirin kulağa hoş gelmesini ve akılda kalmasını sağlar. Ahengi sağlayan unsurlar arasında ölçü (vezin), kafiye (uyak), redif, aliterasyon ve asonans gibi ögeler bulunur.
- Verilen dörtlüğün son kelimelerine dikkatlice bakalım:
- "sallanır"
- "ağlar"
- "saklanır"
- "çağlar"
- Burada "sallanır" ve "saklanır" kelimelerinin sonundaki "-ır" ekleri ile "ağlar" ve "çağlar" kelimelerinin sonundaki "-ar" ekleri dikkatimizi çekiyor.
- Türkçede fiillere gelen "-ır, -ir, -ur, -ür" ve "-ar, -er" ekleri geniş zaman ekleridir. Bu ekler, aynı görevde (geniş zaman eki) ve aynı anlamda kullanılmıştır.
- Redif, şiirde dize sonlarında, anlam ve görev bakımından aynı olan eklerin, kelimelerin veya kelime gruplarının tekrar etmesidir. Kafiyeden sonra gelir ve ahengi güçlendirir.
- Bu dörtlükte de "-ır" ve "-ar" ekleri, geniş zaman eki olarak aynı görevde ve anlamda kullanıldığı için redif oluşturmaktadır. Bu durum, dörtlüğün ahengini sağlayan temel unsurlardan biridir.
- Diğer seçenekleri de kısaca inceleyelim:
- A) Tezat: Zıt anlamlı kelimelerin bir arada kullanılmasıdır. Dörtlükte belirgin bir tezat yoktur.
- C) İstiare: Bir sözün benzetme amacı güdülerek kendi anlamı dışında kullanılmasıdır. "Gökyüzü ağlar" ifadesinde bir istiare (açık istiare veya teşhis) olsa da, bu durum dörtlüğün genel ahengini sağlayan temel unsur değildir.
- D) Mecazımürsel: Bir sözcüğün benzetme amacı güdülmeden, ilgili olduğu başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır. Dörtlükte böyle bir kullanım temel ahenk unsuru değildir.
- E) Teşbih: Benzetme sanatıdır. Dörtlükte açık bir teşbih (benzetme edatı ile yapılan) bulunmamaktadır.
Bu nedenle, dörtlükte ahengi sağlayan temel unsurlardan biri, dize sonlarındaki geniş zaman eklerinin aynı görev ve anlamda tekrar etmesiyle oluşan rediftir.
Cevap B seçeneğidir.
