11. sınıf edebiyat 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "dolaylı tümleç" bulunmamaktadır?

A) Öğrenciler, sınav sonuçlarını büyük bir heyecanla bekliyordu.
B) Yazar, yeni kitabını okuyucularına ithaf etti.
C) Çocuklar, parkta neşeyle koşuşturuyordu.
D) Sanatçı, eserlerini sergilemek üzere yurt dışına gitti.
E) Bu konuyu daha önce hiç kimseye anlatmamıştım.

Sevgili öğrenciler, bu soruda cümle ögeleri konusundaki bilgimizi sınayacağız. Özellikle "dolaylı tümleç"in ne olduğunu ve bir cümlede nasıl bulunduğunu iyi anlamamız gerekiyor.

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı) Nedir?

• Dolaylı tümleç, cümlede yüklemin bildirdiği işin, oluşun veya durumun gerçekleştiği yeri, yönü veya ayrıldığı yeri bildiren ögedir.
• Genellikle ismin "-e/-a" (yönelme), "-de/-da" (bulunma) ve "-den/-dan" (ayrılma) hal eklerini almış kelime veya kelime gruplarıdır.
• Yükleme sorulan "Kime?", "Neye?", "Nerede?", "Neyde?", "Kimden?", "Neyden?", "Nereden?" sorularına cevap verir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve her cümlenin ögelerini bulalım:

• A) Öğrenciler, sınav sonuçlarını büyük bir heyecanla bekliyordu.

  Yüklem: bekliyordu

  Kim bekliyordu? Öğrenciler (Özne)

  Neyi bekliyordu? Sınav sonuçlarını (Belirtili Nesne)

  Nasıl bekliyordu? Büyük bir heyecanla (Zarf Tümleci)

  Bu cümlede "kime?", "neye?", "nerede?", "kimden?" gibi sorulara cevap veren bir öge bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu cümlede dolaylı tümleç yoktur.

• B) Yazar, yeni kitabını okuyucularına ithaf etti.

  Yüklem: ithaf etti

  Kim ithaf etti? Yazar (Özne)

  Neyi ithaf etti? Yeni kitabını (Belirtili Nesne)

  Kime ithaf etti? Okuyucularına (Dolaylı Tümleç - "-a" yönelme eki almıştır.)

  Bu cümlede dolaylı tümleç bulunmaktadır.

• C) Çocuklar, parkta neşeyle koşuşturuyordu.

  Yüklem: koşuşturuyordu

  Kim koşuşturuyordu? Çocuklar (Özne)

  Nerede koşuşturuyordu? Parkta (Dolaylı Tümleç - "-da" bulunma eki almıştır.)

  Nasıl koşuşturuyordu? Neşeyle (Zarf Tümleci)

  Bu cümlede dolaylı tümleç bulunmaktadır.

• D) Sanatçı, eserlerini sergilemek üzere yurt dışına gitti.

  Yüklem: gitti

  Kim gitti? Sanatçı (Özne)

  Nereye gitti? Yurt dışına (Dolaylı Tümleç - "-a" yönelme eki almıştır.)

  Ne amaçla gitti? Eserlerini sergilemek üzere (Zarf Tümleci)

  Bu cümlede dolaylı tümleç bulunmaktadır.

• E) Bu konuyu daha önce hiç kimseye anlatmamıştım.

  Yüklem: anlatmamıştım

  Kim anlatmamıştı? Ben (Gizli Özne)

  Neyi anlatmamıştım? Bu konuyu (Belirtili Nesne)

  Ne zaman anlatmamıştım? Daha önce (Zarf Tümleci)

  Kime anlatmamıştım? Hiç kimseye (Dolaylı Tümleç - "-e" yönelme eki almıştır.)

  Bu cümlede dolaylı tümleç bulunmaktadır.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A seçeneğindeki cümlede dolaylı tümleç bulunmadığı açıkça görülmektedir.

Cevap A seçeneğidir.