Sevgili öğrenciler, bu tür cümle ögeleri sorularında başarılı olmak için öncelikle cümlenin yüklemini doğru tespit etmeli ve ardından diğer ögeleri bulmak için yükleme doğru soruları sormayı öğrenmeliyiz.
- 1. Adım: Yüklemi Bulalım
- Cümlenin temelini oluşturan, işi, oluşu, hareketi veya durumu bildiren öge yüklemdir.
- "Dün akşam parkta yürürken, aniden yağan yağmurun altında sırılsıklam oldum." cümlesinde yüklem "sırılsıklam oldum" kelime grubudur. (Burada "sırılsıklam olmak" bir deyimdir ve bir bütün olarak yüklem kabul edilir.)
- 2. Adım: Altı Çizili Kelime Grubunu İnceleyelim
- Altı çizili kelime grubu "Dün akşam parkta yürürken" ifadesidir. Şimdi bu ifadeyi yükleme soracağımız sorularla ilişkilendirelim.
- 3. Adım: Yükleme Sorular Sorarak Ögeyi Tespit Edelim
- Yükleme "ne zaman?", "nasıl?", "niçin?", "ne kadar?", "nereye?", "nerede?", "nereden?", "kim?", "ne?" gibi sorular sorarak ögeleri buluruz.
- "Sırılsıklam oldum." yüklemine şu soruları soralım:
- Ne zaman sırılsıklam oldum? -> "Dün akşam" (Zaman bildiriyor)
- Nerede sırılsıklam oldum? -> "parkta" (Yer bildiriyor)
- Nasıl/Ne şekilde/Hangi durumda sırılsıklam oldum? -> "yürürken" (Durum veya eş zamanlı yapılan eylemi bildiriyor)
- Gördüğümüz gibi, altı çizili kelime grubu hem zamanı ("dün akşam"), hem yeri ("parkta"), hem de eylemin gerçekleştiği durumu veya eş zamanlı eylemi ("yürürken") bildirmektedir. Bu tür zaman, durum, miktar, sebep, yer-yön gibi anlamlar taşıyan ögeler Zarf Tümleci olarak adlandırılır.
- 4. Adım: Seçenekleri Değerlendirelim
- A) Özne: İşi yapan veya durumu üstlenen ögedir. "Kim sırılsıklam oldu?" sorusunun cevabı "ben"dir (gizli özne). Altı çizili kısım özne değildir.
- B) Nesne: Yüklemden etkilenen ögedir. "Kimi, neyi?" sorularına cevap verir. Cümlede nesne bulunmamaktadır. Altı çizili kısım nesne değildir.
- C) Yer Tamlayıcısı (Dolaylı Tümleç): "Nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden?" sorularına cevap verir. "Parkta" kelimesi tek başına yer tamlayıcısı olabilirdi ancak "Dün akşam parkta yürürken" ifadesi bir bütün olarak sadece yer bildirmiyor, aynı zamanda zaman ve durum da bildiriyor. Bu nedenle genel görevi yer tamlayıcısı değildir.
- D) Zarf Tümleci: Eylemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, sebebini bildiren ögedir. Altı çizili kelime grubu "ne zaman?", "nasıl?", "nerede?" sorularına topluca cevap vererek eylemin gerçekleştiği koşulları ve zamanı belirttiği için zarf tümlecidir.
- E) Yüklem: Cümlenin temel yargısını bildiren ögedir. Yüklem "sırılsıklam oldum"dur. Altı çizili kısım yüklem değildir.
Bu durumda, "Dün akşam parkta yürürken" ifadesi, yüklemin gerçekleştiği zamanı, yeri ve durumu bildirdiği için Zarf Tümleci görevindedir.
Cevap D seçeneğidir.
