11. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı 2. Senaryo Test 1

🎓 11. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı 2. Senaryo Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu 11. Sınıf Edebiyat 1. Dönem 2. Yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek Fecr-i Âti ve Millî Edebiyat dönemlerinin temel özelliklerini, önemli temsilcilerini ve dil bilgisi konularından Cümle Çeşitleri ile Anlatım Bozukluklarını kapsamaktadır. Bu konuları sade ve anlaşılır bir dille özetleyerek sınavda başarılı olmanıza yardımcı olmayı hedefliyoruz.

📌 Fecr-i Âti Edebiyatı (1909-1912)

Servet-i Fünun Edebiyatı'na tepki olarak ortaya çıkan, ancak kısa ömürlü olan bir edebi topluluktur. Türk edebiyatında "bildiri" (manifesto) yayımlayan ilk topluluktur.

• 📝 **Sanat Anlayışı:** "Sanat şahsi ve muhteremdir." (Sanat kişisel ve saygıdeğerdir.) ilkesini benimsemişlerdir.
• 📚 **Dil:** Ağır, süslü ve sanatlı bir dil kullanmışlardır. Arapça ve Farsça kelimelere sıkça yer vermişlerdir.
• ✍️ **Konular:** Aşk, doğa, melankoli, hüzün gibi bireysel temaları işlemişlerdir. Sembolizm ve Empresyonizm akımlarından etkilenmişlerdir.
• 💡 **Temsilcisi:** En önemli temsilcisi Ahmet Haşim'dir. Şiirlerinde musikiye ve renge önem vermiştir.
• ⚠️ **Dikkat:** Fecr-i Âti dönemi sanatçıları, Servet-i Fünun'a tepki göstermelerine rağmen, dil ve sanat anlayışı bakımından onlara benzemişlerdir.

📌 Millî Edebiyat Dönemi (1911-1923)

Türkçülük akımının etkisiyle ortaya çıkan, dilde sadeleşmeyi ve millî konuları işlemeyi amaçlayan önemli bir dönemdir. Genç Kalemler dergisi etrafında şekillenmiştir.

• 📝 **Dil Anlayışı:** "Yeni Lisan" hareketiyle dilde sadeleşmeyi savunmuşlardır. İstanbul Türkçesini esas almış, Arapça-Farsça tamlamaları ve kuralları atmayı hedeflemişlerdir.
• 📚 **Konular:** Millî konular, Anadolu, Türk tarihi, vatan sevgisi, kahramanlık, halkın sorunları işlenmiştir.
• ✍️ **Akımlar:** Türkçülük akımı bu dönemin temelini oluşturur. Realizm ve Natüralizm etkileri görülür.
• 💡 **Önemli Temsilcileri:**
  • Ömer Seyfettin: Hikâyeciliğiyle tanınır. "Kaşağı", "Diyet", "Yüksek Ökçeler" önemli eserleridir.
  • Ziya Gökalp: Türkçülüğün ideologudur. "Türkçülüğün Esasları", "Kızıl Elma" eserleridir.
  • Mehmet Emin Yurdakul: "Türk şairi" olarak bilinir. Şiirlerinde millî duygular ön plandadır. "Türk Sazı" önemlidir.
  • Halide Edip Adıvar: Romanlarıyla tanınır. "Vurun Kahpeye", "Ateşten Gömlek", "Sinekli Bakkal" önemli eserleridir.
  • Reşat Nuri Güntekin: Roman ve oyun yazarıdır. "Çalıkuşu", "Yaprak Dökümü" en bilinenleridir.
• ⚠️ **Dikkat:** Millî Edebiyat'ın en büyük başarısı, Türkçenin sadeleşmesini sağlaması ve edebiyatı halka yaklaştırmasıdır.

📌 Cümle Çeşitleri

Cümleler, yapılarına ve anlamlarına göre farklı şekillerde sınıflandırılır. Sınavda bu ayrımları iyi bilmeniz önemlidir.

Alt Konu: Yapılarına Göre Cümleler

Yüklem sayısına ve yan cümleciğin varlığına göre dört ana başlıkta incelenir.

• **1. Basit Cümle:** Tek bir yüklemi olan, içinde fiilimsi veya başka bir yargı bildiren sözcük grubu bulunmayan cümlelerdir.
  • Örnek: Güneş doğdu.
• **2. Birleşik Cümle:** Birden fazla yargı bildiren cümlelerdir. Kendi içinde dörde ayrılır:
  • **a. Girişik Birleşik Cümle:** Bir temel cümle ve içinde en az bir fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) bulunan cümledir.
    • Örnek: **Okuyan** öğrenciler başarılı olur. (Okuyan: sıfat-fiil)
  • **b. Ki'li Birleşik Cümle:** "ki" bağlacıyla birbirine bağlanan iki cümleden oluşur.
    • Örnek: Biliyorum **ki** sen de geleceksin.
  • **c. Şartlı Birleşik Cümle:** Temel cümlenin yargısı, yan cümledeki şart kipine bağlı olan cümledir.
    • Örnek: Yağmur **yağarsa** dışarı çıkmayız.
  • **d. İç İçe Birleşik Cümle:** Bir cümlenin içinde başka bir cümlenin (genellikle alıntı cümlenin) yer aldığı yapıdır.
    • Örnek: Babam "Yarın geleceğim." dedi.
• **3. Sıralı Cümle:** Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir.
  • Örnek: Ders çalıştı, başarılı oldu.
  • ⚠️ **Dikkat:** Öge ortaklığı varsa "bağımlı sıralı", yoksa "bağımsız sıralı" denir.
• **4. Bağlı Cümle:** Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin bağlaçlarla (ve, veya, ama, fakat, ancak, çünkü vb.) birbirine bağlandığı cümlelerdir.
  • Örnek: Kitabı okudu **ve** hemen rafa kaldırdı.

Alt Konu: Anlamlarına Göre Cümleler

Cümlelerin ifade ettiği yargının niteliğine göre yapılan ayrımdır.

• **1. Olumlu Cümle:** Yargının gerçekleştiğini, var olduğunu veya olumlu olduğunu bildiren cümlelerdir. (Biçimce olumsuz olsa bile anlamca olumlu olabilir.)
  • Örnek: Hava çok güzeldi. / Bu işi yapmaz mıyım hiç? (Yaparım anlamında)
• **2. Olumsuz Cümle:** Yargının gerçekleşmediğini, var olmadığını veya olumsuz olduğunu bildiren cümlelerdir. (Biçimce olumlu olsa bile anlamca olumsuz olabilir.)
  • Örnek: Buraya gelmedi. / Ne arayan var ne soran. (Arayan soran yok anlamında)
• **3. Soru Cümlesi:** Bir cevap almak amacıyla kurulan cümlelerdir.
  • Örnek: Nereye gidiyorsun?
• **4. Ünlem Cümlesi:** Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi duyguları veya seslenme bildiren cümlelerdir.
  • Örnek: Eyvah, geç kaldık!

📌 Anlatım Bozuklukları

Cümlede ifade edilmek istenen düşüncenin açık, net ve doğru bir şekilde aktarılamaması durumudur. İki ana başlıkta incelenir: Anlamsal ve Yapısal Bozukluklar.

Alt Konu: Anlamsal Bozukluklar (Anlama Dayalı)

Cümlenin anlamından kaynaklanan, ifadeyi bulanıklaştıran veya yanlış anlaşılmasına neden olan bozukluklardır.

• **1. Gereksiz Sözcük Kullanımı:** Cümleden çıkarıldığında anlamda bir daralma veya bozulma olmayan sözcüklerin kullanılması.
  • Örnek: "Gereksiz yere boş yere" bekledik. (Boş yere gereksizdir.)
• **2. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı:** Birbirine zıt anlamlı sözcüklerin aynı cümlede kullanılması.
  • Örnek: "Eminim ki" bu işi "belki" başarırız. (Emin olmak ve belki çelişir.)
• **3. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması:** Bir sözcüğün, cümledeki anlamına uygun olmayan bir şekilde kullanılması.
  • Örnek: Bu durum "yüzünden" sınavı kazandım. (Yüzünden olumsuz durumlar için kullanılır, "sayesinde" olmalı.)
• **4. Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı:** Sözcüğün cümle içindeki yerinin anlamı değiştirmesi veya anlatımı bozması.
  • Örnek: "Yeni" okula geldim. (Okul mu yeni, gelme eylemi mi yeni? -> Okula "yeni" geldim.)
• **5. Deyim ve Atasözü Yanlışları:** Deyimlerin veya atasözlerinin yanlış anlamda kullanılması, kalıplarının bozulması.
  • Örnek: Gözden "kaçırmak" yerine "düşürmek". (Gözden düşmek: değeri azalmak, gözden kaçırmak: fark etmemek.)
• **6. Anlam Belirsizliği (Ad Tamlaması Eksikliği):** Bir ismin yerine geçen zamirin tamlanan eki almaması ve birden fazla anlama gelebilmesi.
  • Örnek: "Onun" okula gelmediğini duydum. (Kimin? Senin mi, onun mu?)
• **7. Mantık ve Sıralama Yanlışlığı:** Olayların veya durumların mantık sırasına uymaması.
  • Örnek: Bırak patates soymayı, yemek bile yapamaz. (Sıralama ters, yemek yapmak daha zor.)

Alt Konu: Yapısal Bozukluklar (Dil Bilgisine Dayalı)

Cümlenin dil bilgisel yapısından kaynaklanan, genellikle öge eksikliği veya fazlalığı gibi durumlarla ortaya çıkan bozukluklardır.

• **1. Özne Eksikliği:** Cümlede yükleme uygun bir öznenin bulunmaması veya birden fazla yüklemi olan cümlelerde öznenin ortak olmaması.
  • Örnek: "Herkes" onu seviyor, "kimse" ona güvenmiyordu. (İkinci cümleye "kimse" öznesi eklenmeli.)
• **2. Yüklem Eksikliği:** Birden fazla yargıyı ifade eden cümlelerde, her yargıya uygun bir yüklemin bulunmaması.
  • Örnek: Ben sana güvendim, sen "güvenmedin". (İkinci cümlede yüklem eksik.)
• **3. Nesne Eksikliği:** Özellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, ortak kullanılması gereken nesnenin eksik olması.
  • Örnek: Kitabı okudu, "onu" çok beğendi. (İkinci cümlede "onu" nesnesi eksik.)
• **4. Dolaylı Tümleç Eksikliği:** Ortak kullanılması gereken dolaylı tümlecin eksik olması.
  • Örnek: Arkadaşına yardım etti, "ona" destek oldu. (İkinci cümlede "ona" dolaylı tümleci eksik.)
• **5. Edat Tümleci Eksikliği:** Ortak kullanılması gereken edat tümlecinin eksik olması.
  • Örnek: Bu konuda "seninle" aynı fikirdeyim, "seninle" tartışmak istemem. (İkinci cümlede edat tümleci eksik.)
• **6. Tamlama Yanlışları:** İsim veya sıfat tamlamalarının yanlış kurulması, tamlayan veya tamlanan ekinin eksik/fazla olması.
  • Örnek: "Devlet ve özel" okullar. (Devlet okulları ve özel okullar olmalı.)
• **7. Ek Fiil Eksikliği:** Özellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, ek fiilin (idi, imiş, ise, -dir) eksik kullanılması.
  • Örnek: O başarılı, ben değilim. (O başarılıydı, ben değildim olmalı.)
• **8. Çatı Uyuşmazlığı:** Bir cümlede fiil ve fiilimsilerin çatı yönünden uyumlu olmaması.
  • Örnek: Sınav soruları "okunup" cevaplandı. (Okunup: edilgen, cevaplandı: etken. İkisi de edilgen olmalı: okunup cevaplandırdı.)

💡 **İpucu:** Anlatım bozukluklarını çözerken cümleyi dikkatlice okuyun ve anlamda veya yapıda bir aksaklık olup olmadığını kontrol edin. Cümleyi farklı şekillerde kurmaya çalışmak size ipucu verebilir.

🚀 Başarılar dilerim! Bu notlar size sınavda yol gösterecektir. Unutmayın, düzenli tekrar ve bol soru çözümü başarının anahtarıdır!