Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir tamlama hatası vardır?
A) Okulun bahçesi çok güzeldi.
B) Öğretmenin sözleri çok etkileyiciydi.
C) Arabanın tekeri patladı.
D) Kitabın sayfası yırtıldı.
Sevgili öğrenciler, bu soruda isim tamlaması kurallarını ve doğru kullanımını inceleyeceğiz. İsim tamlamaları, iki veya daha fazla ismin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu söz gruplarıdır. Türkçede en sık karşılaştığımız tamlama türlerinden biri olan belirtili isim tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması arasındaki farkları iyi anlamak, bu tür soruları çözmek için anahtardır.
- Belirtili İsim Tamlaması: Bu tamlama türünde hem tamlayan (ilk isim) hem de tamlanan (ikinci isim) ek alır. Tamlayan "-ın, -in, -un, -ün" eklerinden birini, tamlanan ise "-ı, -i, -u, -ü" eklerinden birini alır. Belirli bir varlığın kime veya neye ait olduğunu, ya da neyin parçası olduğunu belirtir. Örneğin: "evin kapısı" (belirli bir evin kapısı).
- Belirtisiz İsim Tamlaması: Bu tamlama türünde tamlayan ek almazken, tamlanan "-ı, -i, -u, -ü" eklerinden birini alır. Tamlayan, tamlananın ne tür bir şey olduğunu, ne işe yaradığını veya neden yapıldığını belirtir. Genellikle daha genel bir ifade taşır. Örneğin: "kapı kolu" (kapı için kullanılan bir kol, genel bir ifade).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Okulun bahçesi çok güzeldi.
- Burada "okulun" tamlayan, "bahçesi" tamlanandır. Her ikisi de ek almıştır ("-un" ve "-i"). Belirli bir okulun bahçesinden bahsedildiği için belirtili isim tamlaması doğru kullanılmıştır. Cümlede bir hata yoktur.
- B) Öğretmenin sözleri çok etkileyiciydi.
- Burada "öğretmenin" tamlayan, "sözleri" tamlanandır. Her ikisi de ek almıştır ("-in" ve "-i"). Belirli bir öğretmenin sözlerinden bahsedildiği için belirtili isim tamlaması doğru kullanılmıştır. Cümlede bir hata yoktur.
- C) Arabanın tekeri patladı.
- Burada "arabanın" tamlayan, "tekeri" tamlanandır. Her ikisi de ek almıştır ("-ın" ve "-i"). Belirli bir arabanın tekerinden bahsedildiği için belirtili isim tamlaması doğru kullanılmıştır. Cümlede bir hata yoktur.
- D) Kitabın sayfası yırtıldı.
- Burada "kitabın" tamlayan, "sayfası" tamlanandır. Her ikisi de ek almıştır ("-ın" ve "-ı"). Yapısal olarak bir belirtili isim tamlaması gibi görünmektedir. Ancak Türkçede, bir bütünün ayrılmaz bir parçasını ifade ederken ve tamlayan, tamlananın genel bir özelliğini veya türünü belirtiyorsa, belirtisiz isim tamlaması tercih edilir. "Kitap sayfası" ifadesi, bir kitabın genel bir parçası olan sayfayı belirtmek için daha yaygın ve doğal bir kullanımdır. Örneğin, "kapı kolu" deriz, "kapının kolu" demeyiz; "göz kapağı" deriz, "gözün kapağı" demeyiz. Bu tür durumlarda, "kitabın sayfası" ifadesi dil bilgisel olarak tamamen yanlış olmasa da, kullanım tercihi ve doğallık açısından bir "tamlama hatası" olarak değerlendirilebilir. Doğrusu genellikle "kitap sayfası" şeklindedir.
Cevap D seçeneğidir.
