🎓 10. sınıf fizik 1. dönem 2. yazılı konuları Test 1 - Ders Notu
Bu test, 10. sınıf fizik dersinin 1. dönem 2. yazılısında çıkabilecek temel konuları kapsamaktadır. Ağırlıklı olarak Basınç ve Kaldırma Kuvveti konularına odaklanılmıştır.
📌 Basınç
Basınç, bir yüzeye uygulanan dik kuvvetin, o yüzeyin alanına oranıdır.
- Basınç skaler bir büyüklüktür.
- Formülü: $P = \frac{F}{A}$ (P: Basınç, F: Kuvvet, A: Alan)
- SI birim sisteminde basınç birimi Pascal (Pa)'dır. 1 Pa = 1 N/m²
- Katılarda Basınç: Katı cisimler ağırlıkları nedeniyle bulundukları yüzeye basınç uygularlar.
- Sıvılarda Basınç: Sıvılar, ağırlıkları ve bulundukları kabın şekli nedeniyle basınç uygularlar. Sıvı basıncı derinlikle doğru orantılıdır.
- Gazlarda Basınç: Gazlar bulundukları kabın her yerine basınç uygularlar.
⚠️ Dikkat: Alan küçüldükçe basınç artar (kuvvet sabitken). Örneğin, çivinin ucunun sivri olması basıncı artırarak çakmayı kolaylaştırır.
📌 Sıvı Basıncı
Sıvı basıncı, sıvının yoğunluğu, yerçekimi ivmesi ve derinlikle doğru orantılıdır.
- Formülü: $P = h \cdot d \cdot g$ (h: derinlik, d: yoğunluk, g: yerçekimi ivmesi)
- Sıvı basıncı, kabın şekline bağlı değildir. Sadece derinliğe ve yoğunluğa bağlıdır.
- Aynı derinlikte, yoğunluğu daha büyük olan sıvı daha fazla basınç uygular.
💡 İpucu: Derinlik arttıkça sıvı basıncı artar. Barajların alt kısımları daha kalın yapılır çünkü derinlerde basınç daha fazladır.
📌 Gaz Basıncı
Gazlar, bulundukları kabın her noktasına eşit basınç uygularlar.
- Açık Hava Basıncı: Atmosferdeki gazların yeryüzüne uyguladığı basınçtır. Barometre ile ölçülür.
- Kapalı Kaplardaki Gaz Basıncı: Kabın her noktasına aynı basınç uygulanır. Manometre ile ölçülür.
- Basınç, sıcaklıkla doğru orantılıdır (hacim sabitken).
📝 Not: Deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça açık hava basıncı azalır.
📌 Kaldırma Kuvveti
Sıvı veya gaz içerisine batırılan bir cisme, sıvı veya gaz tarafından uygulanan yukarı yönlü kuvvettir.
- Kaldırma kuvveti, cismin batan hacmi ve sıvının/gazın yoğunluğu ile doğru orantılıdır.
- Formülü: $F_k = V_{batan} \cdot d_{sıvı} \cdot g$ ($F_k$: Kaldırma Kuvveti, $V_{batan}$: Batan Hacim, $d_{sıvı}$: Sıvının Yoğunluğu, g: Yerçekimi İvmesi)
- Yüzen cisimlerde kaldırma kuvveti, cismin ağırlığına eşittir.
- Askıda kalan cisimlerde kaldırma kuvveti, cismin ağırlığına eşittir.
- Batan cisimlerde kaldırma kuvveti, cismin ağırlığından küçüktür.
⚠️ Dikkat: Bir cismin yüzüp yüzmeyeceği, cismin yoğunluğu ile sıvının yoğunluğuna bağlıdır. Cismin yoğunluğu sıvının yoğunluğundan küçükse yüzer, eşitse askıda kalır, büyükse batar.
📌 Yüzme, Askıda Kalma ve Batma
Bir cismin sıvı içerisindeki durumu, cismin yoğunluğu ile sıvının yoğunluğu arasındaki ilişkiye bağlıdır.
- Yüzme: Cismin yoğunluğu sıvının yoğunluğundan küçüktür.
- Askıda Kalma: Cismin yoğunluğu sıvının yoğunluğuna eşittir.
- Batma: Cismin yoğunluğu sıvının yoğunluğundan büyüktür.
💡 İpucu: Gemiler, yoğunluğu sudan büyük olmasına rağmen, içlerindeki hava boşlukları sayesinde ortalama yoğunlukları suyun yoğunluğundan küçük olduğu için yüzerler.
