Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması) Test 1

"Sobayı yak da Ankara ısınsın." cümlesindeki mecaz-ı mürselin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Parça-bütün ilişkisi
B) İç-dış ilişkisi
C) Sanatçı-eser ilişkisi
D) Yer-yönetilen ilişkisi

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bu soruda, Türkçede sıkça karşılaştığımız bir söz sanatı olan "mecaz-ı mürsel"i (ad aktarması) anlamamız isteniyor. Mecaz-ı mürsel, bir sözcüğün ilgili olduğu başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır. Önemli olan, bu iki sözcük arasında bir ilgi veya bağlantı olmasıdır, ancak benzetme amacı güdülmez.

Şimdi cümlemizi inceleyelim:

• "Sobayı yak da Ankara ısınsın."

Bu cümlede dikkatimizi çeken kelime "Ankara"dır. Düşünelim, bir şehir olan Ankara'nın kendisi, yani binaları, yolları, parkları mı ısınır? Elbette hayır. Sobanın yakılmasıyla ısınacak olan, Ankara'da yaşayan insanlardır, yani Ankara'nın sakinleridir.

Burada "Ankara" kelimesi, Ankara şehrinin kendisi yerine, o şehirde yaşayan insanları temsil etmek için kullanılmıştır. Bu durumda, bir yer adının (Ankara) o yerde bulunan veya o yerle ilişkilendirilen insanları (sakinleri, halkı) kastetmesi söz konusudur.

Şimdi seçeneklere bakalım:

• A) Parça-bütün ilişkisi: Bu ilişkide bir şeyin bir parçası söylenerek tamamı kastedilir veya tam tersi. Örneğin, "eve bir baş geldi" derken "baş" ile insan kastedilir. Cümlemizde böyle bir durum yok.
• B) İç-dış ilişkisi: Bu ilişkide bir şeyin içi söylenerek dışı veya dışı söylenerek içi kastedilir. Örneğin, "tencere kaynıyor" derken tencerenin içindeki yemek kastedilir. Cümlemizde böyle bir durum yok.
• C) Sanatçı-eser ilişkisi: Bu ilişkide bir sanatçının adı söylenerek eseri kastedilir. Örneğin, "Picasso okudum" yerine "Picasso'nun eserlerini okudum" denir. Cümlemizde böyle bir durum yok.
• D) Yer-yönetilen ilişkisi: Bu ilişkide bir yer adı söylenerek o yerde yaşayan insanlar, o yerin halkı veya o yerle ilişkilendirilen topluluk kastedilir. "Ankara" bir yerdir ve "ısınsın" denilerek kastedilenler ise o yerde yaşayan, o yerin "yönetilenleri" (sakinleri, halkı) olan insanlardır. Bu, "yer-insanları" ilişkisinin bir türüdür ve mecaz-ı mürselin yaygın bir kullanım şeklidir.

Dolayısıyla, "Ankara" kelimesiyle kastedilen, Ankara'da yaşayan insanlar olduğu için, burada bir yerin o yerdeki insanları temsil etmesi durumu vardır. Bu da en uygun şekilde "Yer-yönetilen ilişkisi" olarak ifade edilebilir.

Cevap D seçeneğidir.