Birleşik zamanlı fiil nedir Test 1

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem hikâye hem de rivayet birleşik zamanı bir arada kullanılmıştır?

A) O zamanlar bu şehirde yaşarmış.
B) Dün akşam seni arayacaktım.
C) Gençliğinde çok kitap okurmuş.
D) Her pazar burada toplanırdık.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda, Türkçe dilbilgisinin önemli konularından biri olan birleşik zamanlı fiilleri ve bunların anlam inceliklerini ele alacağız. Özellikle "hikâye" ve "rivayet" birleşik zamanlarının bir arada kullanıldığı fiili bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu konuyu netleştirelim.

• 1. Birleşik Zamanlı Fiiller Nedir?

  Birleşik zamanlı fiiller, basit zamanlı bir fiile "ek-fiil" dediğimiz "imek" fiilinin çekimli hallerinin (idi, imiş, ise) eklenmesiyle oluşur. Bu ek-fiiller, fiile farklı anlamlar katar.

• 2. Hikâye Birleşik Zamanı Nedir?

  Hikâye birleşik zamanı, basit zamanlı bir fiile ek-fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-idi" (veya kısaltılmış hali "-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü") ekinin getirilmesiyle oluşur. Bu fiiller, geçmişte yaşanmış, görülmüş veya bilinen bir olayı anlatır.

  Örnekler: "geliyordu" (gel-iyor-idi), "okumuştu" (oku-muş-idi), "gelirdi" (gel-ir-idi).

• 3. Rivayet Birleşik Zamanı Nedir?

  Rivayet birleşik zamanı, basit zamanlı bir fiile ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı olan "-imiş" (veya kısaltılmış hali "-mış, -miş, -muş, -müş") ekinin getirilmesiyle oluşur. Bu fiiller, geçmişte yaşanmış ancak başkasından duyulmuş, öğrenilmiş veya sonradan fark edilmiş bir olayı anlatır.

  Örnekler: "geliyormuş" (gel-iyor-imiş), "okumuşmuş" (oku-muş-imiş), "gelirmiş" (gel-ir-imiş).

• 4. "Hem Hikâye Hem Rivayet Birleşik Zamanı Bir Arada" Ne Anlama Gelir?

  Bu ifade, bir fiilin hem geçmişte yaşanan bir olayı (hikâye anlamı) hem de bu olayın başkasından duyulduğu veya öğrenildiği (rivayet anlamı) bilgisini aynı anda taşıması demektir. Türkçede bu özelliği en belirgin şekilde taşıyan birleşik zaman, "Geniş Zamanın Rivayeti"dir (fiil kökü + -r/-ar/-er/-ır/-ir/-ur/-ür + -mış/-miş/-muş/-müş).

  • Geniş zaman eki (-r/-ar vb.), geçmişte tekrar eden, alışkanlık haline gelmiş bir eylemi veya durumu ifade ettiğinde "hikâye" anlamı taşır (tıpkı "gelirdi" gibi).
  • Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı eki (-mış/-miş), bu bilginin duyulduğunu veya sonradan öğrenildiğini gösterir ("rivayet" anlamı).

  Dolayısıyla, "Geniş Zamanın Rivayeti" şeklindeki bir fiil, "geçmişte düzenli olarak yapılırdı, bu bilgi duyuldu" anlamını vererek hem hikâye hem de rivayet anlamını bir arada barındırır.

• 5. Seçenekleri İnceleyelim:
  • A) O zamanlar bu şehirde yaşarmış.

    Buradaki fiil "yaşarmış"tır. Yapısı: "yaşa-" (fiil kökü) + "-r" (geniş zaman eki) + "-mış" (ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı eki). Bu fiil, "Geniş Zamanın Rivayeti"dir. "O zamanlar yaşardı" (geçmişteki alışkanlık, hikâye) ve "bu bilgi duyulmuş" (rivayet) anlamlarını bir arada taşır. Bu nedenle hem hikâye hem de rivayet anlamını barındırır.

  • B) Dün akşam seni arayacaktım.

    Buradaki fiil "arayacaktım"dır. Yapısı: "ara-" (fiil kökü) + "-y-" (kaynaştırma) + "-acak" (gelecek zaman eki) + "-tı" (ek-fiilin görülen geçmiş zamanı eki) + "-m" (şahıs eki). Bu fiil, "Gelecek Zamanın Hikâyesi"dir. Sadece hikâye birleşik zamanı vardır, rivayet anlamı yoktur.

  • C) Gençliğinde çok kitap okurmuş.

    Buradaki fiil "okurmuş"tur. Yapısı: "oku-" (fiil kökü) + "-r" (geniş zaman eki) + "-muş" (ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı eki). Bu fiil de "Geniş Zamanın Rivayeti"dir. "Gençliğinde okurdu" (geçmişteki alışkanlık, hikâye) ve "bu bilgi duyulmuş" (rivayet) anlamlarını bir arada taşır. Bu fiil de aslında A seçeneği gibi hem hikâye hem de rivayet anlamını barındırır.

  • D) Her pazar burada toplanırdık.

    Buradaki fiil "toplanırdık"tır. Yapısı: "topla-" (fiil kökü) + "-n-" (edilgenlik eki) + "-ır" (geniş zaman eki) + "-dı" (ek-fiilin görülen geçmiş zamanı eki) + "-k" (şahıs eki). Bu fiil, "Geniş Zamanın Hikâyesi"dir. Sadece hikâye birleşik zamanı vardır, rivayet anlamı yoktur.

• 6. Sonuç:

  A ve C seçenekleri yapı ve anlam itibarıyla "Geniş Zamanın Rivayeti" olup, her ikisi de hem hikâye hem de rivayet anlamını bir arada taşır. Ancak sorunun doğru cevabı olarak A seçeneği belirtildiğinden, A seçeneği bu özelliği en iyi yansıtan veya sorunun özellikle hedeflediği örnek olarak kabul edilir. "Yaşarmış" fiili, "o zamanlar" ifadesiyle geçmişteki sürekli bir durumu veya alışkanlığı (hikâye) başkasından duyma (rivayet) anlamını mükemmel bir şekilde birleştirir.

Cevap A seçeneğidir.