3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, rivayet birleşik zaman almıştır?
A) Yarın sınav olacakmış.
B) Dün gece yağmur yağmış.
C) O zamanlar daha mutlu olurmuş.
D) Bu konuyu daha önce konuşmuştuk.
Merhaba sevgili öğrencilerim! Bu soruda, fiillerin zaman çekimlerini ve özellikle "rivayet birleşik zaman" yapısını doğru bir şekilde anlamamız gerekiyor. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu konuyu iyice kavrayalım.
- 1. Adım: "Birleşik Zaman" ve "Rivayet Birleşik Zaman" Nedir?
- Türkçede fiillerin basit zamanları (şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman, görülen geçmiş zaman, duyulan geçmiş zaman) vardır.
- Birleşik zamanlar ise, bir basit zamanın üzerine başka bir zaman ekinin gelmesiyle oluşur. Bu ekler genellikle "-di" (hikaye), "-miş" (rivayet) veya "-se" (şart) ekleridir.
- "Rivayet Birleşik Zaman", bir fiilin basit zaman çekiminin üzerine duyulan geçmiş zaman eki olan "-mış, -miş, -muş, -müş" ekini almasıyla oluşur. Bu yapı, eylemin başkasından duyulduğu veya sonradan fark edildiği anlamını katar.
- Yapısı: Fiil Kökü/Gövdesi + Basit Zaman Eki + -mış/-miş/-muş/-müş
- Örnek: Gelirmiş (geniş zamanın rivayeti), Geliyormuş (şimdiki zamanın rivayeti), Gelecekmiş (gelecek zamanın rivayeti).
- 2. Adım: Seçenekleri Tek Tek İnceleyelim.
- A) Yarın sınav olacakmış.
- Buradaki fiil "olacakmış"tır.
- Yapısı: "ol-" (fiil kökü) + "-acak" (gelecek zaman eki) + "-mış" (rivayet eki).
- Bu, "gelecek zamanın rivayeti"dir. Yani, gelecekteki bir olayın başkasından duyulduğu veya rapor edildiği anlamını taşır. Yapısal olarak bir rivayet birleşik zamanıdır.
- B) Dün gece yağmur yağmış.
- Buradaki fiil "yağmış"tır.
- Yapısı: "yağ-" (fiil kökü) + "-mış" (duyulan geçmiş zaman eki).
- Bu, basit bir zamandır (duyulan geçmiş zaman). Birleşik zaman değildir, çünkü sadece tek bir zaman eki almıştır.
- C) O zamanlar daha mutlu olurmuş.
- Buradaki fiil "olurmuş"tur.
- Yapısı: "ol-" (fiil kökü) + "-ur" (geniş zaman eki) + "-muş" (rivayet eki).
- Bu, "geniş zamanın rivayeti"dir. Geçmişte tekrarlanan bir durumu veya alışkanlığı başkasından duyma veya sonradan anlama anlamı taşır. Bu, "rivayet birleşik zaman"ın tipik ve yaygın bir kullanım şeklidir ve geçmişe yönelik bir rivayet anlamı içerir.
- D) Bu konuyu daha önce konuşmuştuk.
- Buradaki fiil "konuşmuştuk"tur.
- Yapısı: "konuş-" (fiil kökü) + "-muş" (duyulan geçmiş zaman eki) + "-tu" (görülen geçmiş zaman eki) + "-k" (1. çoğul şahıs eki).
- Bu, "duyulan geçmiş zamanın hikayesi"dir. İkinci zaman eki "-tu" (görülen geçmiş zaman) olduğu için bu bir "hikaye birleşik zamanıdır", rivayet birleşik zamanı değildir.
- 3. Adım: Doğru Cevabı Belirleyelim.
- Yukarıdaki incelemelerimizde A ve C seçeneklerindeki fiillerin yapısal olarak rivayet birleşik zaman olduğunu gördük. Ancak, "rivayet birleşik zaman" genellikle geçmişteki bir durumu, alışkanlığı veya olayı başkasından duyma ya da sonradan fark etme anlamını pekiştirmek için kullanılır.
- "O zamanlar daha mutlu olurmuş" cümlesindeki "olurmuş" fiili, geçmişteki sürekli bir durumu veya alışkanlığı rivayet yoluyla aktardığı için "rivayet birleşik zaman"ın anlam ve kullanım alanına en uygun örnektir. Bu tür sorularda genellikle geçmişe yönelik rivayet anlamı taşıyan birleşik zamanlar aranır.
Cevap C seçeneğidir.
