5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, iki kip eki almıştır?
A) Yarın erken kalkmalıyım.
B) Bu kitabı okumalıydın.
C) Dün seni aramış.
D) Her gün yürüyüş yapar.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin aldığı kip eklerini inceleyerek hangi fiilin iki kip eki aldığını bulacağız. Öncelikle "kip eki" ne demek, onu hatırlayalım:
- Kip eki, fiilin zamanını (geçmiş, şimdiki, gelecek, geniş zaman) veya dilek, istek, şart, gereklilik gibi anlamlarını belirten eklerdir.
- Bir fiil genellikle bir kip eki alır ve buna basit zamanlı fiil denir.
- Ancak bazı durumlarda fiiller iki kip eki alabilir. Bu durumda fiil, birleşik zamanlı fiil olur. İkinci kip eki her zaman ek fiilin (-idi, -imiş, -ise) çekimlenmiş halidir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın erken kalkmalıyım.
- Bu cümledeki fiil "kalkmalıyım"dır.
- Fiilin kökü "kalk-"tır.
- "-malı" eki, gereklilik kipidir (birinci kip eki).
- "-yım" eki, 1. tekil şahıs ekidir.
- Bu fiil sadece bir kip eki almıştır.
- B) Bu kitabı okumalıydın.
- Bu cümledeki fiil "okumalıydın"dır.
- Fiilin kökü "oku-"dur.
- "-malı" eki, gereklilik kipidir (birinci kip eki).
- "-y-dın" eki, ek fiilin hikayesi olan "-idi"nin 2. tekil şahıs çekimidir (ikinci kip eki). Yani "okumalı idin" şeklindedir.
- Bu fiil, gereklilik kipinin hikayesi şeklinde iki kip eki almıştır.
- C) Dün seni aramış.
- Bu cümledeki fiil "aramış"tır.
- Fiilin kökü "ara-"dır.
- "-mış" eki, duyulan geçmiş zaman kipidir (birinci kip eki).
- Fiil, 3. tekil şahıs eki almamıştır (gizli özne).
- Bu fiil sadece bir kip eki almıştır.
- D) Her gün yürüyüş yapar.
- Bu cümledeki fiil "yapar"dır.
- Fiilin kökü "yap-"tır.
- "-ar" eki, geniş zaman kipidir (birinci kip eki).
- Fiil, 3. tekil şahıs eki almamıştır (gizli özne).
- Bu fiil sadece bir kip eki almıştır.
Gördüğümüz gibi, "okumalıydın" fiili "-malı" (gereklilik kipi) ve "-ydı" (ek fiilin hikayesi) olmak üzere iki kip eki almıştır. Bu nedenle birleşik zamanlı bir fiildir.
Cevap B seçeneğidir.
