Birleşik zamanlı fiil nedir Test 1

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, rivayet birleşik zamanının olumsuz çekimi kullanılmıştır?

A) O filmi izlememiş.
B) Eskiden buralara gelmezmiş.
C) Dün toplantıya katılmadı.
D) Yarın okula gitmeyecek.

Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin çekimlerini doğru bir şekilde analiz etmemiz gerekiyor. Özellikle "rivayet birleşik zamanının olumsuz çekimi" ifadesine dikkat edelim.

• Rivayet Birleşik Zaman Nedir?

  Bir fiilin iki zaman eki alarak çekimlenmesidir. İkinci zaman eki mutlaka "-miş / -mış / -müş / -muş" (öğrenilen geçmiş zaman eki) olmalıdır. Bu ek, fiile "başkalarından duyma, sonradan fark etme" anlamı katar. Örneğin: "geliyormuş" (şimdiki zamanın rivayeti), "gelecekmiş" (gelecek zamanın rivayeti), "gelirmiş" (geniş zamanın rivayeti).

• Olumsuz Çekim Nedir?

  Fiile "-ma / -me" olumsuzluk ekinin getirilmesidir. Bu ek, zaman eklerinden önce gelir.

• Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) O filmi izlememiş.

  Buradaki fiil "izlememiş"tir. Fiil kökü "izle-", olumsuzluk eki "-me-", zaman eki "-miş" (öğrenilen geçmiş zaman). Bu fiil, sadece tek bir zaman eki almıştır. Dolayısıyla bu, "öğrenilen geçmiş zamanın olumsuz çekimi"dir, birleşik zaman değildir.

• B) Eskiden buralara gelmezmiş.

  Buradaki fiil "gelmezmiş"tir. Fiil kökü "gel-". "-mez-" eki, geniş zamanın olumsuz çekimini (gel-me-z) ifade eder. "-miş" ise rivayet ekidir. Burada "gel-" fiili önce geniş zamanın olumsuz çekimini ("-mez") almış, ardından rivayet eki ("-miş") gelmiştir. Bu yapı "Geniş Zamanın Rivayeti" olarak adlandırılan bir birleşik zamandır ve olumsuz çekimlidir. Yani, "geniş zamanın rivayetinin olumsuz çekimi" kullanılmıştır. Aradığımız özellik budur.

• C) Dün toplantıya katılmadı.

  Buradaki fiil "katılmadı"dır. Fiil kökü "katıl-", olumsuzluk eki "-ma-", zaman eki "-dı" (görülen geçmiş zaman). Bu fiil de sadece tek bir zaman eki almıştır. Dolayısıyla bu, "görülen geçmiş zamanın olumsuz çekimi"dir, birleşik zaman değildir.

• D) Yarın okula gitmeyecek.

  Buradaki fiil "gitmeyecek"tir. Fiil kökü "git-", olumsuzluk eki "-me-", zaman eki "-yecek" (gelecek zaman). Bu fiil de sadece tek bir zaman eki almıştır. Dolayısıyla bu, "gelecek zamanın olumsuz çekimi"dir, birleşik zaman değildir.

Yukarıdaki analizler sonucunda, "gelmezmiş" fiilinin "geniş zamanın rivayetinin olumsuz çekimi" olduğunu görmekteyiz. Bu da soruda istenen "rivayet birleşik zamanının olumsuz çekimi"ne uymaktadır.

Cevap B seçeneğidir.