Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soru, Osmanlı Devleti'nin gerileme döneminde yaşadığı toprak kayıplarını ve bu kayıpların zamanlamasını anlamamızı gerektiren önemli bir tarih sorusudur. Gerileme dönemi genellikle 17. yüzyıl sonlarından (özellikle 1699 Karlofça Antlaşması'ndan) 20. yüzyıl başlarına kadar olan süreci kapsar. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kırım: Kırım, Osmanlı Devleti için stratejik öneme sahip bir bölgeydi. 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile bağımsızlığını kazanmış gibi görünse de, kısa süre sonra 1783'te Rusya tarafından ilhak edilmiştir. Bu, Osmanlı'nın gerileme dönemindeki en büyük ve sembolik toprak kayıplarından biridir.
- B) Belgrad: Belgrad, Osmanlı Devleti'nin Avrupa'daki önemli kalelerinden biriydi ve defalarca el değiştirmiştir. Ancak 19. yüzyılda Sırbistan'ın bağımsızlık mücadelesi sonucunda, 1867'de Osmanlı garnizonları çekilmiş ve 1878 Berlin Antlaşması ile Sırbistan tamamen bağımsızlığını kazanırken Belgrad da Osmanlı egemenliğinden çıkmıştır. Bu da gerileme dönemine denk gelir.
- C) Mısır: Mısır, 19. yüzyılın başlarında Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanıyla fiilen Osmanlı kontrolünden çıkmış, daha sonra 1882'de İngiliz işgaline uğramıştır. Osmanlı Devleti'nin Mısır üzerindeki egemenliği kağıt üzerinde devam etse de, fiili kontrol tamamen kaybedilmiştir. Bu da gerileme döneminde yaşanan önemli bir kayıptır.
- D) Cezayir: Cezayir, Kuzey Afrika'daki Osmanlı eyaletlerinden biriydi. 1830 yılında Fransa tarafından işgal edilerek Osmanlı egemenliğinden tamamen çıkmıştır. Bu da gerileme döneminde yaşanan doğrudan bir toprak kaybıdır.
- E) Bosna-Hersek: Bosna-Hersek, Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki önemli topraklarından biriydi. 1878 Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin egemenliğinde kalmakla birlikte, yönetimi (idari kontrolü) Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'na bırakılmıştır. Yani, Osmanlı Devleti'nin buradaki egemenliği kağıt üzerinde devam etmiştir. Tamamen kaybedilmesi ve Avusturya-Macaristan tarafından ilhak edilmesi ise çok daha sonra, 1908 yılında gerçekleşmiştir. Soru "gerileme döneminde kaybettiği topraklardan biri değildir" ifadesini kullandığında, 1878'deki durum (fiili yönetim kaybı ama hukuki egemenliğin devamı) diğer seçeneklerdeki doğrudan ve tam kayıplardan farklılık gösterir. Bu nedenle, 1878'deki durumu itibarıyla diğerleri gibi "tamamen kaybedilmiş" bir toprak olarak değerlendirilmez. Tamamen kaybedilmesi 1908'dir ve bu da gerileme döneminin sonlarına denk gelir, ancak 1878'deki statüsü onu diğerlerinden ayırır.
Bu bilgiler ışığında, Bosna-Hersek'in 1878'deki durumu, diğer seçeneklerdeki toprakların doğrudan ve tam egemenlik kaybından farklılık gösterdiği için doğru cevap E seçeneğidir.
Cevap E seçeneğidir.
