7. sınıf türkçe 1. dönem 1. yazılı 2. senaryo meb Test 1

🎓 7. sınıf türkçe 1. dönem 1. yazılı 2. senaryo meb Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf Türkçe 1. dönem 1. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için sözcük ve cümle anlamı, fiilimsiler, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara dikkat etmelisiniz.

📌 Sözcükte Anlam

Kelimelerin cümle içindeki veya tek başlarına taşıdıkları anlamlardır. Bir kelimenin birçok farklı anlamı olabilir.

• Gerçek Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk, temel anlamıdır. Kelimenin sözlükteki ilk karşılığıdır.
  • Örnek: "Çocuk dişini fırçaladı." (Vücut organı olan diş)
• Mecaz Anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle soyut kavramları ifade eder.
  • Örnek: "Bu sözler bana çok ağır geldi." (Gerçekten ağırlığı olan değil, üzücü anlamında)
• Terim Anlam: Bilim, sanat, spor veya meslek dalına özgü özel anlam taşıyan kelimelerdir.
  • Örnek: "Matematikte üçgenin iç açıları toplamı 180 derecedir." (Geometri terimi)
• Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimelerdir.
  • Örnek: "öğrenci - talebe", "doktor - hekim"
• Zıt Anlamlı (Karşıt Anlamlı) Kelimeler: Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir.
  • Örnek: "uzun - kısa", "gelmek - gitmek"
• Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan kelimelerdir.
  • Örnek: "Yüz" (sayı, surat, yüzmek eylemi)
• Deyimler: Genellikle gerçek anlamından uzaklaşarak kendine özgü bir anlam kazanan, kalıplaşmış söz gruplarıdır.
  • Örnek: "Gözden düşmek" (değerini kaybetmek)
• Atasözleri: Uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş, öğüt verici, kalıplaşmış sözlerdir.
  • Örnek: "Ağaç yaşken eğilir." (Çocukken öğrenilenlerin kalıcı olduğu)

💡 İpucu: Kelimenin anlamını bulurken cümlenin tamamını okumak, doğru anlamı yakalamana yardımcı olur.

📌 Cümlede Anlam

Cümlelerin ifade ettiği duygu, düşünce veya yargılardır. Cümleler farklı anlam ilişkileri taşıyabilir.

• Öznel Anlatım: Kişisel görüş, duygu ve yorum içeren, kanıtlanamayan yargılardır. "Bence" diyebildiğimiz cümlelerdir.
  • Örnek: "Bu film, şimdiye kadar izlediğim en güzel filmdi."
• Nesnel Anlatım: Kişisel görüş içermeyen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilen, herkesçe kabul gören yargılardır.
  • Örnek: "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır."
• Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi gerekçeyle yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Çünkü", "bu yüzden", "için", "den dolayı" gibi ifadeler kullanılır.
  • Örnek: "Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık." (Dışarı çıkamamanın nedeni yağmur yağması)
• Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaca yönelik yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Amacıyla", "için", "diye" gibi ifadeler kullanılır.
  • Örnek: "Sınavı kazanmak için çok çalıştı." (Çalışmasının amacı sınavı kazanmak)
• Koşul-Sonuç (Şart-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. Genellikle "-se/-sa" eki kullanılır.
  • Örnek: "Ödevini yaparsan, oyun oynayabilirsin." (Oyun oynamanın koşulu ödev yapmak)
• Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, kavram ya da durum arasındaki benzerlik veya farklılıkları belirten cümlelerdir. "Daha", "en", "gibi", "kadar" gibi kelimeler kullanılır.
  • Örnek: "Bu kitap, diğerlerine göre daha sürükleyiciydi."

⚠️ Dikkat: Neden-sonuç cümlelerinde "niçin?" sorusuna cevap alabilirken, amaç-sonuç cümlelerinde "hangi amaçla?" sorusuna cevap alınır.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Fiiller gibi kip ve kişi eki almazlar, olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler.

• İsim-Fiil (Ad Eylem): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede isim gibi kullanılırlar.
  • Ekler: -ma (-me), -ış (-iş, -uş, -üş), -mak (-mek). (Kodu: "Mayışmak")
  • Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim hobimdir."
  • Örnek: "Onunla tanışmamız çok ilginç oldu."
• Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede sıfat gibi bir ismi nitelerler.
  • Ekler: -an (-en), -ası (-esi), -mez (-maz), -ar (-er, -ır, -ir, -ur, -ür), -dik (-dık, -dik, -duk, -dük / -tık, -tik, -tuk, -tük), -ecek (-acak), -miş (-mış, -miş, -muş, -müş). (Kodu: "Anası mezar dikecekmiş")
  • Örnek: "Koşan adam hızlıydı." (Hangi adam? Koşan adam)
  • Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (Hangi günler? Gelecek günler)
• Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiillere "-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...e, -r...mez, -dığında, -casına" gibi ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede zarf gibi fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtirler.
  • Ekler: -ken, -alı (-eli), -madan (-meden), -ince (-ınca, -ünce, -ünce), -ip (-ıp, -üp, -ü), -arak (-erek), -dıkça (-dikçe, -dukça, -dükçe), -e...e, -r...mez, -dığında (-dığında, -diğinde), -casına (-cesine), -meksizin (-maksızın).
  • Örnek: "Gülerek içeri girdi." (Nasıl girdi? Gülerek)
  • Örnek: "Kitap okurken uyuyakalmışım." (Ne zaman uyuyakaldım? Kitap okurken)

⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler (özellikle isim-fiiller) zamanla kalıcı isim haline gelebilir. Örneğin "dondurma", "çakmak", "dolma" kelimeleri artık fiilimsi değil, bir varlığın adıdır.

📌 Yazım Kuralları

Dilimizi doğru ve anlaşılır kullanmak için kelimelerin ve cümlelerin yazılışında uyulması gereken kurallardır.

• Büyük Harflerin Kullanımı:
  • Cümleler büyük harfle başlar.
  • Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din ve mezhep adları, gezegen ve yıldız adları vb.) büyük harfle başlar.
  • Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.
  • Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin her kelimesi büyük harfle başlar.
  • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Ekim 1923 Salı).
  • Yön adları (Doğu, Batı vb.) bir yer adından önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük harfle başlar (Doğu Anadolu, Ankara'nın doğusu).
• Sayıların Yazımı:
  • Sayılar metin içinde yazıyla da yazılabilir (iki, üç), rakamla da yazılabilir (2, 3).
  • Sıra sayıları ekle gösterilirken ya rakamdan sonra nokta konur (7.), ya da ek kesme işaretiyle ayrılır (7.'nci).
  • Üleştirme sayıları (ikişer, üçer) sadece yazıyla yazılır, rakamla yazılmaz (2'şer değil, ikişer).
• Birleşik ve Ayrı Yazılan Kelimeler: Bu konu oldukça geniştir, ancak temel prensipler şunlardır:
  • Ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır (kayıp olmak > kaybolmak, his etmek > hissetmek).
  • Anlam kaybı olan birleşik kelimeler bitişik yazılır (kuşburnu, aslanağzı).
  • Anlam kaybı olmayan, iki kelime de gerçek anlamını koruyan birleşik kelimeler ayrı yazılır (deniz yılanı, ana dili, yer çekimi).
  • "Etmek, olmak, eylemek" yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller, ilk kelimede ses düşmesi veya türemesi yoksa ayrı yazılır (fark etmek, arz etmek).

💡 İpucu: Yazım kuralları için en iyi yöntem bol bol okumak ve yazmaktır. Türk Dil Kurumu'nun (TDK) Yazım Kılavuzu'na bakmak da çok faydalıdır.

📌 Noktalama İşaretleri

Cümlelerin anlamını netleştirmek, okumayı kolaylaştırmak ve vurguları belirtmek için kullanılırlar.

• Nokta (.) :
  • Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
  • Bazı kısaltmaların sonuna konur (Dr., Mah.).
  • Sıra bildiren sayılardan sonra konur (2., 7. sınıf).
  • Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı ayırmak için kullanılır (29.10.1923).
• Virgül (,) :
  • Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır (Pazardan elma, armut, muz aldık.).
  • Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır (Geldi, gördü, yendi.).
  • Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
  • Hitaplardan sonra kullanılır (Sevgili Öğrenciler, ...).
• Soru İşareti (?) :
  • Soru anlamı taşıyan cümle veya sözlerin sonuna konur (Nereye gidiyorsun?).
  • Bilinmeyen, kesin olmayan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır (Yunus Emre (1240? - 1320)).
• Ünlem İşareti (!) :
  • Sevinç, korku, şaşkınlık, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur (Eyvah, yangın var!).
  • Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur (Hey gençler!).

📝 Unutma: Noktalama işaretleri, yazdıklarımıza ruh katar ve yanlış kullanıldığında anlamı tamamen değiştirebilir.