7. sınıf türkçe 1. dönem 1. yazılı 2. senaryo meb Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacı yanlış yazılmıştır?

A) Ben de seninle gelmek istiyorum.
B) Bu konuyu o da bilmiyor.
C) Evde de okulda da ders çalışmalısın.
D) Sende mi böyle düşünüyorsun?

Türkçede "de/da" yazımı, sıkça karıştırılan ancak kuralları oldukça net olan bir konudur. "De/da" iki farklı şekilde karşımıza çıkar: bağlaç olan "de/da" ve ek olan "-de/-da" (bulunma hâli eki).

• Bağlaç olan "de/da": Her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece daralır veya değişir. Genellikle "dahi", "bile", "ayrıca" anlamlarını katar.
• Ek olan "-de/-da": Her zaman kelimeye bitişik yazılır ve bir yerde bulunma, olma anlamı katar. Cümleden çıkarıldığında cümlenin yapısı ve anlamı bozulur.

Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında adım adım inceleyelim ve hangi "de/da"nın doğru, hangisinin yanlış kullanıldığını bulalım:

• A) Ben de seninle gelmek istiyorum.

  Buradaki "de", bağlaçtır. "Ben de" ifadesi "ben de dahil, ben de ayrıca" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarıldığında "Ben seninle gelmek istiyorum." cümlesi oluşur ve anlam bozulmaz, sadece "benim de gelme isteğim" vurgusu kaybolur. Bağlaç olan "de" ayrı yazıldığı için bu kullanım doğrudur.

• B) Bu konuyu o da bilmiyor.

  Buradaki "da", bağlaçtır. "O da" ifadesi "o da dahil, o da ayrıca" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarıldığında "Bu konuyu o bilmiyor." cümlesi oluşur ve anlam bozulmaz, sadece "onun da bilmediği" vurgusu kaybolur. Bağlaç olan "da" ayrı yazıldığı için bu kullanım doğrudur.

• C) Evde de okulda da ders çalışmalısın.

  Bu cümlede iki farklı "de/da" kullanımı vardır:

  Birincisi, "Evde" ve "okulda" kelimelerindeki "-de/-da" ek olan bulunma hâli ekidir. "Evde" (evde bulunma), "okulda" (okulda bulunma) anlamı katar. Bunlar kelimeye bitişik yazılmalıdır ve doğru yazılmıştır.

  İkincisi, "Evde de" ve "okulda da" ifadelerindeki ikinci "de/da"lar ise bağlaçtır. "Hem evde hem okulda" anlamı katmaktadır. Bağlaç olan "de/da" ayrı yazıldığı için bu kullanımlar da doğrudur.

  Cümledeki tüm "de/da" kullanımları kurallara uygundur.

• D) Sende mi böyle düşünüyorsun?

  Bu cümlede kastedilen anlam "Sen de mi böyle düşünüyorsun?" yani "Sen de mi aynı fikirde misin?" şeklindedir. Buradaki "de", bağlaç olan "de" olmalıdır ve bağlaçlar her zaman ayrı yazılır.

  Ancak cümlede "Sende" şeklinde bitişik yazılmıştır. "Sende" bitişik yazıldığında "senin üzerinde, senin içinde" gibi bir bulunma anlamı taşır (Örnek: "Sende anahtar var mı?"). Bu anlam, cümlenin genel bağlamına uymamaktadır.

  Dolayısıyla, bağlaç olan "de" yanlışlıkla bulunma hâli eki gibi bitişik yazılmıştır. Bu, yanlış bir kullanımdır. Doğrusu "Sen de mi böyle düşünüyorsun?" olmalıdır.

Bu açıklamalar ışığında, "de/da" bağlacının yanlış yazıldığı cümle D seçeneğidir.

Cevap D seçeneğidir.