🎓 12. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 7. senaryo Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi dersinin 1. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğin, I. Dünya Savaşı sonrası Osmanlı Devleti'nin durumu ve Milli Mücadele'nin başlangıç aşamaları ile ilgili temel konuları kapsamaktadır. Sınavda başarılı olmak için bu konulara hakim olman önemlidir.
📌 Mondros Ateşkes Antlaşması ve İşgaller
I. Dünya Savaşı'ndan yenik ayrılan Osmanlı Devleti'nin imzaladığı Mondros Ateşkes Antlaşması, ülkenin kaderini belirleyen önemli bir belgeydi. Bu antlaşma, İtilaf Devletleri'ne Osmanlı topraklarını işgal etme fırsatı verdi.
- Antlaşmanın İmzalanması: 30 Ekim 1918'de Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda imzalandı. Osmanlı adına Bahriye Nazırı Rauf Orbay imzaladı.
- Önemli Maddeler:
- Madde 7: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum karşısında herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek. (Bu madde, işgallerin hukuki dayanağı oldu.)
- Madde 24: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa, İtilaf Devletleri bu illeri işgal edebilecek. (Bu madde, bir Ermeni devleti kurma amacı taşıyordu.)
- Osmanlı ordusu terhis edilecek, silah ve cephaneler İtilaf Devletleri'ne teslim edilecek.
- Tüneller, demiryolları, telgraf hatları İtilaf Devletleri'nin kontrolüne geçecek.
- Sonuçları: Antlaşma sonrası Anadolu'da ve İstanbul'da işgaller başladı. Bu durum, Türk halkında büyük tepkiye yol açtı ve Milli Mücadele'nin başlamasına zemin hazırladı.
💡 İpucu: Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren bir belge olarak kabul edilir. Özellikle 7. ve 24. maddelerin ne anlama geldiğini iyi bilmelisin.
📌 Milli Mücadele'nin İlk Adımları ve Kongreler
Mondros sonrası başlayan işgallere karşı Türk halkının direnişi, Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışıyla örgütlü bir mücadeleye dönüştü. Bu süreçte Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri gibi önemli adımlar atıldı.
- Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): İstanbul Hükümeti tarafından Anadolu'daki karışıklıkları önlemek amacıyla 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirildi. Ancak amacı, milli direnişi başlatmaktı.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi ilk kez bu genelgeyle belirlendi.
- Amaç: Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığını kurtarmak.
- Gerekçe: Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir; İstanbul Hükümeti görevini yapamamaktadır.
- Yöntem: Milletin azim ve kararı kurtaracaktır. (İlk kez ulusal egemenlik vurgusu yapıldı.)
- Her ilden delegelerin katılımıyla Sivas'ta bir kongre toplanması kararı alındı.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Bölgesel nitelikte toplanmasına rağmen ulusal kararlar alındı.
- Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
- Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır. (Milli egemenlik vurgusu)
- Manda ve himaye kabul edilemez. (Tam bağımsızlık ilkesi)
- Geçici bir hükümet kurulması gerekliliği vurgulandı.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Tüm yurdu temsil eden delegelerle toplandı ve ulusal nitelikteydi.
- Erzurum Kongresi kararları genişletilerek onaylandı.
- Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.
- Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi.
- Temsil Heyeti, tüm yurdu temsil eder hale geldi. (Milli Mücadele'nin yürütme organı oldu.)
- İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
⚠️ Dikkat: Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizerken; Erzurum Kongresi bölgesel toplanıp ulusal kararlar almasıyla, Sivas Kongresi ise ulusal nitelikte toplanıp tüm cemiyetleri birleştirmesiyle öne çıkar.
📌 Misak-ı Millî ve Yeni Bir Başlangıç: TBMM
Milli Mücadele'nin örgütlenmesi sonucunda, milli iradenin temsil edildiği son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde Misak-ı Millî kararları alındı. Ancak bu durum, İstanbul'un işgaline ve ardından Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasına yol açtı.
- Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Açılması ve Misak-ı Millî (28 Ocak 1920): Temsil Heyeti'nin baskısıyla İstanbul'da Meclis açıldı ve Mustafa Kemal'in hazırladığı Misak-ı Millî (Milli Yemin) kararları kabul edildi.
- Misak-ı Millî'nin İçeriği: Milli ve bölünmez Türk vatanının sınırları çizildi, tam bağımsızlık, kapitülasyonların kaldırılması, azınlık hakları, boğazların güvenliği gibi konulara vurgu yapıldı.
- Bu kararlar, Milli Mücadele'nin temel hedeflerini ortaya koydu.
- İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920): Misak-ı Millî kararlarının alınması üzerine İtilaf Devletleri, İstanbul'u resmen işgal etti, Mebusan Meclisi'ni dağıttı ve bazı milletvekillerini tutukladı.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920): İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Mustafa Kemal, Ankara'da olağanüstü yetkilerle donatılmış yeni bir meclis topladı.
- Özellikleri: Kurucu, ihtilalci, savaşçı, demokratik bir meclisti. Yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendinde topladı (güçler birliği ilkesi).
- Ulusal egemenliği esas aldı ve yeni, bağımsız bir Türk devleti kurma yolunda önemli bir adım oldu.
💡 İpucu: Misak-ı Millî, Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğü konusundaki kırmızı çizgilerini belirleyen ulusal ant olarak kabul edilir. TBMM'nin açılması ise milli iradenin en büyük temsilcisi ve yeni Türk devletinin temeli olmuştur.
📌 Kurtuluş Savaşı Cepheleri: Doğu ve Güney
TBMM'nin açılmasıyla birlikte, işgalci güçlere karşı Anadolu'nun farklı bölgelerinde mücadeleler başladı. Bu mücadeleler Doğu, Güney ve Batı cephelerinde yürütüldü.
- Doğu Cephesi:
- Kiminle savaşıldı: Ermenilerle.
- Kim yönetti: Kazım Karabekir Paşa komutasındaki düzenli ordu (Osmanlı'dan kalan 15. Kolordu).
- Savaşın Sonucu: Ermeni kuvvetleri yenilgiye uğratıldı.
- Antlaşma: Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) imzalandı. Bu, TBMM'nin uluslararası alandaki ilk siyasi başarısıydı ve Misak-ı Millî'nin doğu sınırını belirleyen ilk antlaşmaydı.
- Güney Cephesi:
- Kiminle savaşıldı: Fransızlar ve onlarla iş birliği yapan Ermenilerle.
- Kim yönetti: Kuvâ-yi Milliye birlikleri (halk direnişi) tarafından yürütüldü. (Maraş'ta Sütçü İmam, Antep'te Şahin Bey, Urfa'da Ali Saip Bey gibi yerel kahramanlar öne çıktı.)
- Savaşın Sonucu: Fransızlar, yerel direniş karşısında ağır kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kaldı.
- Antlaşma: Sakarya Savaşı sonrası imzalanan Ankara Antlaşması (1921) ile bu cephe kapandı.
⚠️ Dikkat: Doğu Cephesi'nde düzenli ordu, Güney Cephesi'nde ise Kuvâ-yi Milliye etkili olmuştur. Bu iki cephenin kimlerle savaşıldığını ve hangi antlaşmalarla kapandığını bilmek önemlidir.
