Sevr Antlaşması'nın aşağıdaki maddelerinden hangisi, Osmanlı Devleti'nin ekonomik bağımsızlığını zedeleyici niteliktedir?
A) Azınlıklara geniş haklar verilmesi
B) Osmanlı ordusunun sınırlandırılması
C) Boğazların uluslararası bir komisyon tarafından yönetilmesi
D) Kapitülasyonların devam etmesi
E) İzmir ve çevresinin Yunanistan'a bırakılması
Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti için çok ağır koşullar içeren ve devletin varlığını tehdit eden bir anlaşmaydı. Bu anlaşmanın maddeleri, Osmanlı Devleti'nin hem siyasi hem askeri hem de ekonomik bağımsızlığını ciddi şekilde zedelemeyi amaçlıyordu. Soruda bizden, özellikle ekonomik bağımsızlığı zedeleyici nitelikte olan maddeyi bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Azınlıklara geniş haklar verilmesi: Bu madde, Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışılması ve egemenlik haklarının kısıtlanması anlamına gelir. Azınlıkların hakları, devletin hukuki ve idari bağımsızlığını etkilerken, doğrudan ekonomik bağımsızlığı hedef almaz.
- B) Osmanlı ordusunun sınırlandırılması: Bu madde, devletin savunma gücünü ve askeri egemenliğini kısıtlar. Bir devletin ordusunun olmaması veya çok zayıf olması, dış müdahalelere açık hale gelmesine neden olur. Ekonomik olarak askeri harcamaları azaltabilir ama devletin vergi toplama, ticaret anlaşmaları yapma veya kendi kaynaklarını kullanma yeteneğini doğrudan engellemez.
- C) Boğazların uluslararası bir komisyon tarafından yönetilmesi: Bu madde, Osmanlı Devleti'nin stratejik ve coğrafi egemenliğini zedeler. Boğazlar gibi kritik bir geçiş noktasının kontrolünün kaybedilmesi, hem güvenlik hem de ticaret açısından önemli sonuçlar doğurur. Boğazlardan elde edilecek gelirler üzerinde kontrol kaybına yol açsa da, devletin genel ekonomik politikalarını belirleme ve diğer kaynaklarını yönetme yeteneğini tamamen ortadan kaldırmaz.
- D) Kapitülasyonların devam etmesi: Kapitülasyonlar, yabancılara tanınan ekonomik, hukuki ve idari ayrıcalıklardır. Bu ayrıcalıklar sayesinde yabancılar Osmanlı topraklarında vergi ödemez, gümrük vergileri üzerinde Osmanlı Devleti'nin söz hakkı olmaz ve kendi mahkemelerinde yargılanırlardı. Bu durum, devletin vergi gelirlerini ciddi şekilde azaltır, yerli sanayinin gelişmesini engeller ve dış ticareti kontrol etme yeteneğini ortadan kaldırır. Dolayısıyla, devletin kendi ekonomik politikalarını bağımsız bir şekilde belirlemesini ve uygulamasını imkansız hale getirir. Bu, bir devletin ekonomik bağımsızlığının doğrudan ve en ağır şekilde zedelenmesidir.
- E) İzmir ve çevresinin Yunanistan'a bırakılması: Bu madde, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü ve egemenliğini zedeler. Toprak kaybı, o bölgedeki ekonomik kaynakların, tarım alanlarının, limanların ve vergi gelirlerinin azalması anlamına gelir. Ancak bu, devletin kalan toprakları üzerindeki ekonomik politikalarını belirleme yeteneğini doğrudan ortadan kaldırmaz; daha çok ekonomik kapasitesini küçültür.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, kapitülasyonların devam etmesi maddesi, Osmanlı Devleti'nin kendi ekonomik kaynaklarını yönetme, vergi toplama ve ticaret politikalarını belirleme yeteneğini doğrudan ve en kapsamlı şekilde ortadan kaldırarak ekonomik bağımsızlığını zedeleyici niteliktedir.
Cevap D seçeneğidir.
