🎓 12. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 2. Senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek Milli Mücadele dönemi, Kurtuluş Savaşı ve erken Cumhuriyet dönemi diplomatik gelişmeler gibi temel konuları kapsamaktadır.
📌 Milli Mücadele'nin Örgütlenme Dönemi
Bu dönem, Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'a çıkışıyla başlayan ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışına kadar süren, ulusal direnişin temellerinin atıldığı ve örgütlendiği aşamadır.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin amacı (vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı), gerekçesi (vatanın bütünlüğü tehlikede, İstanbul Hükümeti görevini yapamıyor) ve yöntemi (milletin azim ve kararı) ilk kez belirtilmiştir.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Bölgesel nitelikte toplanmasına rağmen ulusal kararlar alınmıştır. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" ilkesi kabul edildi. Manda ve himaye fikri ilk kez reddedildi. Temsil Heyeti kuruldu.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Erzurum Kongresi kararları genişletilerek tüm yurdu kapsayacak şekilde alındı. Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi. İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti (Salih Paşa) ile Temsil Heyeti (Mustafa Kemal) arasında yapıldı. İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımış oldu. Mebusan Meclisi'nin açılması kararı alındı.
- Misak-ı Milli (Milli Ant): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen, Türk vatanının sınırlarını çizen ve bağımsızlık ilkelerini belirleyen kararlardır. Kapitülasyonlar, boğazlar, azınlık hakları ve dış borçlar gibi konulara değinilmiştir.
💡 İpucu: Amasya Genelgesi'nde "yöntem" olarak "Milletin azim ve kararı" ifadesi, gelecekteki ulusal egemenlik ilkesinin ilk işaretidir.
📌 Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması ve İlk Faaliyetleri
Milli Mücadele'nin yürütülmesinde merkezi bir otoriteye ihtiyaç duyulması ve Mebusan Meclisi'nin İstanbul'un işgali sonrası dağıtılması üzerine Ankara'da yeni bir meclis kurulmuştur.
- TBMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920): Olağanüstü yetkilere sahip, yasama, yürütme ve yargı güçlerini kendinde toplayan (güçler birliği ilkesi) bir meclis olarak açıldı. Ulusal egemenliğin temsilcisi oldu.
- İlk Hükümet ve Meclis Hükümeti Sistemi: Meclis başkanı aynı zamanda hükümetin de başkanıydı. Bakanlar tek tek meclis tarafından seçiliyordu. Bu sistem hızlı karar almayı ve uygulamayı amaçlıyordu.
- TBMM'ye Karşı Ayaklanmalar: İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'nin kışkırtmalarıyla çıkan bu ayaklanmalar, TBMM'nin otoritesini sağlamlaştırmak için çaba göstermesine neden oldu.
- Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920): TBMM'nin otoritesini sağlamak ve ayaklanmaları bastırmak amacıyla çıkarılan kanundur.
- İstiklal Mahkemeleri: Hıyanet-i Vataniye Kanunu'na uymayanları yargılamak için kurulan özel mahkemelerdir. Hızlı ve etkili kararlar alarak devlet otoritesini pekiştirmiştir.
- Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): İtilaf Devletleri ile Osmanlı Hükümeti arasında imzalanan, Osmanlı Devleti'ni fiilen sona erdiren ve Türk milletini küçük bir Anadolu coğrafyasına sıkıştıran ağır bir antlaşmadır. TBMM tarafından tanınmamıştır ve hukuken geçersiz sayılmıştır.
⚠️ Dikkat: Sevr Antlaşması, Osmanlı Hükümeti tarafından imzalanmış olsa da, TBMM tarafından onaylanmadığı için hiçbir zaman yürürlüğe girmemiştir. Bu durum, Milli Mücadele'nin haklılığını pekiştirmiştir.
📌 Kurtuluş Savaşı Cepheleri
TBMM'nin açılmasından sonra, ülkenin farklı bölgelerinde işgalci güçlere karşı verilen silahlı mücadelelerdir.
- Doğu Cephesi:
- Ermenilerle mücadele edildi.
- Kazım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu başarılı mücadeleler verdi.
- Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920): TBMM'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır. Ermenistan, Sevr Antlaşması'nı tanımadığını kabul etti ve Doğu sınırlarımız büyük ölçüde belirlendi.
- Güney Cephesi:
- Fransızlar ve onlarla işbirliği yapan Ermenilere karşı Kuvâ-yi Milliye birlikleri savaştı.
- Antep (Gazi), Maraş (Kahraman), Urfa (Şanlı) halkının direnişi sembolleşti.
- Düzenli ordu kurulana kadar Kuvâ-yi Milliye büyük rol oynadı.
- Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Sakarya Zaferi sonrası Fransa ile imzalandı. Fransa, TBMM Hükümeti'ni resmen tanıdı ve Hatay hariç Güney sınırı çizildi.
- Batı Cephesi:
- Yunanlılara karşı düzenli ordu savaştı. Milli Mücadele'nin en çetin cephesidir.
- I. İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi, İstiklal Marşı kabul edildi, Londra Konferansı toplandı, Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı.
- II. İnönü Savaşı (23 Mart - 1 Nisan 1921): Düzenli ordunun ikinci zaferi. Mustafa Kemal, İsmet İnönü'ye "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz" telgrafını gönderdi.
- Kütahya-Eskişehir Savaşları (10-24 Temmuz 1921): Düzenli ordunun tek yenilgisi. Meclis'te tartışmalar yaşandı, Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi verildi.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." emriyle kazanılan büyük zafer. Mustafa Kemal'e Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı verildi.
- Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26-30 Ağustos 1922): Kurtuluş Savaşı'nın son ve kesin zaferi. Yunan ordusu Anadolu'dan tamamen çıkarıldı.
📝 Önemli Not: Batı Cephesi'ndeki savaşlar, hem askeri başarıları hem de uluslararası alandaki siyasi ve diplomatik sonuçlarıyla Milli Mücadele'nin kaderini belirlemiştir.
📌 Milli Mücadele Dönemi Diplomatik Gelişmeler
Savaş meydanlarında kazanılan zaferlerin siyasi ve hukuki sonuçlara dönüştürüldüğü aşamadır.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Türk ordusunun zaferi sonrası İtilaf Devletleri ile imzalandı. Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaşsız kurtarıldı. Osmanlı Devleti hukuken sona erdi.
- Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922): Lozan Konferansı öncesinde, Türk heyetinin tek temsilci olarak katılımını sağlamak ve ulusal egemenlik ilkesini pekiştirmek amacıyla kaldırıldı. Böylece Osmanlı Devleti resmen sona erdi.
- Lozan Barış Konferansı (20 Kasım 1922 - 24 Temmuz 1923): Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti'nin uluslararası alanda tam bağımsızlığını ve yeni Türk Devleti'nin varlığını kabul ettirdiği antlaşmadır.
- Temel Konular: Sınırlar (Suriye sınırı, Irak sınırı, Batı sınırı), Boğazlar (Türk egemenliğinde, uluslararası komisyon), Kapitülasyonlar (tamamen kaldırıldı), Dış Borçlar (Osmanlı'dan kalan borçlar paylaştırıldı), Azınlıklar (Türk vatandaşı sayıldı), Nüfus Mübadelesi (Yunanistan ile yapıldı).
- Kazanımlar: Yeni Türk Devleti'nin bağımsızlığı ve uluslararası hukuktaki yeri tescillendi. Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleştirildi. Ekonomik bağımsızlık sağlandı.
💡 İpucu: Lozan Barış Antlaşması, Sevr Antlaşması'nın tam tersidir ve yeni Türk Devleti'nin tapu senedi niteliğindedir.
