???? 12. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 6. Senaryo Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf İnkılap Tarihi 1. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğiniz Milli Mücadele dönemi, Kurtuluş Savaşı cepheleri, önemli antlaşmalar ve Cumhuriyet'e giden yol konularını özetlemektedir.
???? I. Dünya Savaşı Sonrası Osmanlı Devleti ve İşgaller
I. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle Osmanlı Devleti için zorlu bir dönem başladı. İtilaf Devletleri'nin Mondros Ateşkes Antlaşması ile başlayan işgallerine karşı ulusal bir direniş filizleniyordu.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren ağır şartlar içeren bir antlaşmadır. Özellikle 7. ve 24. maddeler işgallerin yasal dayanağı haline gelmiştir.
- Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919): I. Dünya Savaşı sonrası dünya düzenini belirlemek ve barış antlaşmalarını imzalamak amacıyla toplandı. Bu konferansta İzmir ve çevresinin Yunanistan'a verilmesi kararı alındı, bu da Anadolu'da büyük tepkiye yol açtı.
- İşgallere Karşı Kurulan Cemiyetler:
- Zararlı Cemiyetler: Azınlıkların kurduğu (Mavri Mira, Etniki Eterya, Pontus Rum Cemiyeti) ve Türklerin kurduğu (İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Teali İslam Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası) cemiyetler, ülkenin bütünlüğüne zarar verici faaliyetlerde bulundular.
- Faydalı Cemiyetler (Milli Cemiyetler): İşgallere karşı bölgesel direnişi amaçlayan cemiyetlerdir (Kilikyalılar Cemiyeti, Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti vb.). Bu cemiyetler Sivas Kongresi'nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleşti.
⚠️ Dikkat: Mondros Ateşkesi'nin 7. maddesi, İtilaf Devletleri'ne "güvenliklerini tehdit eden herhangi bir durumda istedikleri stratejik noktayı işgal etme" hakkı veriyordu. Bu madde, Anadolu'daki işgallerin en önemli gerekçesi olmuştur.
???? Milli Mücadele'nin Teşkilatlanma Dönemi
Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'a çıkışıyla başlayan bu dönem, ulusal direnişin planlandığı ve örgütlendiği aşamadır. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri bu sürecin temel taşlarıdır.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin amacını, gerekçesini ve yöntemini açıklayan ilk belgedir. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ifadesi, ulusal egemenliğe vurgu yapar.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Bölgesel bir kongre olmasına rağmen ulusal kararlar almıştır. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" ilkesi ve manda ve himayenin reddedilmesi kararları çok önemlidir.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Tüm yurdu temsil eden delegelerin katıldığı ulusal bir kongredir. Tüm milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Manda ve himaye fikri kesin olarak reddedildi.
- Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Açılması ve Misak-ı Millî (28 Ocak 1920): İstanbul'da açılan Mebusan Meclisi, Erzurum ve Sivas Kongrelerinde alınan kararları onaylayarak Misak-ı Millî'yi (Milli Yemin) ilan etti. Bu durum, İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u resmen işgal etmesine ve meclisi dağıtmasına neden oldu.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) Açılması (23 Nisan 1920): İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Ankara'da olağanüstü yetkilerle yeni bir meclis açıldı. TBMM, ulusal egemenliğe dayalı, bağımsızlık mücadelesini yürütecek tek temsilci organ oldu.
???? İpucu: Amasya Genelgesi'nde "milletin azim ve kararı" ifadesiyle ilk kez ulusal egemenlikten bahsedilmiş, Erzurum Kongresi'nde "manda ve himaye kabul edilemez" denilerek tam bağımsızlık vurgulanmıştır.
???? Kurtuluş Savaşı Cepheleri ve Antlaşmalar
TBMM'nin açılmasıyla birlikte, işgalcilerle mücadele düzenli ordularla yapılmaya başlandı. Kurtuluş Savaşı; Doğu, Güney ve Batı cephelerinde büyük bir azimle yürütüldü.
- Doğu Cephesi: Kazım Karabekir komutasındaki XV. Kolordu, Ermenilere karşı mücadele etti.
- Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920): TBMM'nin uluslararası alandaki ilk siyasi başarısıdır. Ermenistan, Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk devlet oldu ve Doğu Cephesi kapandı.
- Güney Cephesi: Fransızlar ve Ermenilere karşı Kuva-yi Milliye birlikleri tarafından mücadele edildi (Maraş, Antep, Urfa savunmaları).
- Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Sakarya Zaferi sonrası Fransa ile imzalandı. Fransa, TBMM hükümetini tanıdı ve Hatay hariç Suriye sınırı belirlendi. Güney Cephesi kapandı.
- Batı Cephesi: Yunanlılara karşı düzenli ordu mücadele etti.
- I. İnönü Zaferi (10 Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (ilk anayasa) kabul edildi, Londra Konferansı düzenlendi.
- II. İnönü Zaferi (31 Mart 1921): Düzenli ordunun gücü bir kez daha kanıtlandı.
- Kütahya-Eskişehir Savaşları (10-24 Temmuz 1921): Türk ordusunun tek yenilgisi. Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi verildi.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." sözüyle Mustafa Kemal, Türk ordusunu yönetti. Büyük bir zafer kazanıldı. Mustafa Kemal'e Gazilik unvanı ve Mareşallik rütbesi verildi.
- Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos - 9 Eylül 1922): Kurtuluş Savaşı'nın son ve en büyük askeri zaferi. Yunan ordusu Anadolu'dan tamamen çıkarıldı.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Türk ordusunun askeri başarısı üzerine İtilaf Devletleri ile imzalandı. Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarıldı. Osmanlı Devleti hukuken sona erdi.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk Devleti'nin bağımsızlığını ve egemenliğini uluslararası alanda tescil eden antlaşmadır.
- Misak-ı Millî büyük ölçüde gerçekleştirildi.
- Kapitülasyonlar kaldırıldı, ekonomik bağımsızlık sağlandı.
- Boğazlar Komisyonu kurulması ve Hatay'ın Suriye sınırları içinde kalması gibi bazı ödünler verilse de, tam bağımsızlık ilkesi esastı.
???? İpucu: Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk Devleti'nin tapu senedi niteliğindedir. Uluslararası eşitlik ve bağımsızlık ilkesine dayanır.
???? Cumhuriyet'in İlanı ve İlk İnkılaplar
Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasının ardından, yeni Türk Devleti'nin temelleri atıldı ve çağdaşlaşma yolunda önemli adımlar atıldı.
- Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922): Mudanya Ateşkesi sonrası Lozan görüşmelerine İstanbul Hükümeti'nin de çağrılması üzerine, TBMM, ulusal egemenlik ilkesine aykırı olan saltanatı kaldırdı. Bu, Cumhuriyet'e giden yolda önemli bir adımdı.
- Cumhuriyet'in İlanı (29 Ekim 1923): Devletin yönetim şekli belirlendi, devlet başkanlığı sorunu çözüldü ve Türkiye Cumhuriyeti resmen ilan edildi. Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
- Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924): Laiklik ilkesinin ilk adımlarından biridir. Halifelik makamının siyasi gücü, ulusal egemenlik ve çağdaşlaşma önünde engel teşkil ettiği düşünülerek kaldırıldı.
- Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğretim Birliği Yasası) (3 Mart 1924): Eğitim-öğretim birliğini sağlayarak çağdaş, bilimsel ve laik eğitimi hedefledi. Tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlandı.
⚠️ Dikkat: Saltanatın kaldırılması siyasi alanda, halifeliğin kaldırılması ise hem siyasi hem de toplumsal alanda önemli değişikliklere yol açmıştır. Her ikisi de laikleşme ve ulusal egemenliğin güçlenmesi yolunda atılan adımlardır.
