5. Aşağıdakilerden hangisi, Kurtuluş Savaşı sırasında TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların nedenlerinden biri değildir?
A) İstanbul Hükümeti'nin fetvaları
B) İtilaf Devletleri'nin kışkırtmaları
C) Bazı Kuvayı Milliye liderlerinin düzenli orduya katılmak istememesi
D) Saltanat yanlısı çevrelerin TBMM'yi yok etme çabası
E) TBMM'nin halifeliği kaldırması
Merhaba sevgili öğrenciler,
Kurtuluş Savaşı, milletimizin bağımsızlık mücadelesini verdiği çok önemli bir dönemdir. Bu süreçte, Büyük Millet Meclisi (TBMM) sadece dış düşmanlarla değil, aynı zamanda içeride çıkan çeşitli ayaklanmalarla da mücadele etmek zorunda kalmıştır. Sorumuz, bu ayaklanmaların nedenlerinden biri olmayanı bulmamızı istiyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İstanbul Hükümeti'nin fetvaları: Kurtuluş Savaşı sırasında İstanbul Hükümeti, işgalci devletlerin etkisi altında kalmış ve TBMM'yi ve milli mücadeleyi "asi" ilan eden fetvalar yayınlamıştır. Bu fetvalar, halkın bir kısmını TBMM'ye karşı kışkırtarak ayaklanmalara zemin hazırlamıştır. Dolayısıyla bu, ayaklanmaların nedenlerinden biridir.
- B) İtilaf Devletleri'nin kışkırtmaları: Anadolu'yu işgal eden ve Sevr Antlaşması'nı uygulamak isteyen İtilaf Devletleri (özellikle İngiltere), milli mücadeleyi zayıflatmak amacıyla Anadolu'da çıkan birçok ayaklanmayı maddi ve manevi olarak desteklemiş, kışkırtmıştır. Bu da ayaklanmaların önemli nedenlerinden biridir.
- C) Bazı Kuvayı Milliye liderlerinin düzenli orduya katılmak istememesi: Kurtuluş Savaşı'nın ilk dönemlerinde etkili olan Kuvayı Milliye birlikleri, zamanla disiplinsizlik, merkezi otoriteye uymama ve yer yer halka karşı olumsuz davranışlar sergileme gibi sorunlar yaratmıştır. TBMM, daha düzenli ve disiplinli bir ordu kurma kararı aldığında, Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe gibi bazı Kuvayı Milliye liderleri, kendi güçlerini kaybetmek istemedikleri için düzenli orduya katılmayı reddetmiş ve TBMM'ye karşı ayaklanmışlardır. Bu da ayaklanmaların nedenlerinden biridir.
- D) Saltanat yanlısı çevrelerin TBMM'yi yok etme çabası: Osmanlı Devleti'nin geleneksel yapısına ve saltanat makamına bağlı olan bazı çevreler, TBMM'nin ortaya koyduğu milli iradeyi ve bağımsızlık mücadelesini kendi çıkarlarına veya inançlarına aykırı bulmuşlardır. Bu çevreler, saltanatın devamını sağlamak ve TBMM'yi ortadan kaldırmak amacıyla çeşitli ayaklanmaları desteklemiş veya bizzat çıkarmışlardır. Bu da ayaklanmaların nedenlerinden biridir.
- E) TBMM'nin halifeliği kaldırması: Halifelik, TBMM tarafından 3 Mart 1924 tarihinde kaldırılmıştır. Kurtuluş Savaşı ise 1919-1922 yılları arasında yaşanmış ve 1923'te Lozan Barış Antlaşması ile sona ermiştir. Yani halifeliğin kaldırılması, Kurtuluş Savaşı bittikten ve TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmalar bastırıldıktan sonra gerçekleşen bir olaydır. Dolayısıyla, halifeliğin kaldırılması, Kurtuluş Savaşı sırasında TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların nedenlerinden biri olamaz.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, E seçeneğinde belirtilen olay, Kurtuluş Savaşı'ndan sonraki bir döneme aittir ve bu dönemdeki ayaklanmaların nedeni değildir.
Cevap E seçeneğidir.
