2026 TYT Fizik: Farklı Atış Türleri Arasındaki Farklar Nelerdir? Karşılaştırmalı Anlatım Test 1

Aşağıdakilerden hangisi yatay atış hareketinin özelliklerinden biri değildir?

A) Yatay hız sabittir.
B) Düşey hız zamanla artar.
C) Hareket süresince ivme sabittir.
D) Yatayda alınan yol, düşeyde alınan yola eşittir.
E) Cismin izlediği yörünge paraboliktir.

Sevgili öğrenciler, yatay atış hareketi, bir cismin belirli bir yükseklikten yatay bir ilk hızla atılmasıyla başlayan ve yer çekiminin etkisi altında gerçekleşen bir harekettir. Bu hareketi adım adım inceleyelim ve seçenekleri değerlendirelim:

• A) Yatay hız sabittir.

  Bu ifade doğrudur. Yatay atış hareketinde, hava direnci ihmal edildiğinde, cisme yatay doğrultuda etki eden herhangi bir kuvvet yoktur. Newton'un birinci yasasına göre, net kuvvet sıfır olduğunda cismin hızı değişmez. Bu nedenle, cismin yatay hızı hareket boyunca sabit kalır.

• B) Düşey hız zamanla artar.

  Bu ifade de doğrudur. Cisim yatay olarak atılsa bile, yer çekimi kuvveti nedeniyle düşey doğrultuda bir ivmeye (yer çekimi ivmesi, $g$) maruz kalır. Başlangıçta düşey hızı sıfır olsa da, yer çekimi ivmesi sürekli aşağı yönde etki ettiği için cismin düşey hızı zamanla düzgün bir şekilde artar. Bu durum, serbest düşme hareketine benzer.

• C) Hareket süresince ivme sabittir.

  Bu ifade doğrudur. Yatay atış hareketinde cisme etki eden tek ivme, yer çekimi ivmesidir ($g$). Dünya yüzeyine yakın bölgelerde yer çekimi ivmesinin büyüklüğü ve yönü (daima yere doğru) sabittir. Dolayısıyla, hareket süresince cismin maruz kaldığı ivme sabittir.

• D) Yatayda alınan yol, düşeyde alınan yola eşittir.

  Bu ifade yanlıştır ve yatay atış hareketinin bir özelliği değildir. Yatayda alınan yol ($x$) cismin ilk yatay hızı ve hareket süresine bağlıyken ($x = v_{\text{yatay}} \cdot t$), düşeyde alınan yol ($y$) sadece yer çekimi ivmesi ve hareket süresine bağlıdır ($y = \frac{1}{2} g t^2$). Bu iki yolun birbirine eşit olması, ancak çok özel ve genel olmayan koşullarda gerçekleşebilir. Genellikle, yatayda ve düşeyde alınan yollar birbirinden farklıdır.

• E) Cismin izlediği yörünge paraboliktir.

  Bu ifade doğrudur. Yatay atış hareketinde cismin yatay ve düşey hareket denklemleri birleştirildiğinde, cismin izlediği yolun matematiksel olarak bir parabol denklemini verdiği görülür. Bu, yatay atış hareketinin karakteristik bir özelliğidir ve cismin havada çizdiği eğri şeklindeki yolu açıklar.

Yukarıdaki açıklamalara göre, yatay atış hareketinin özelliklerinden biri olmayan ifade D seçeneğidir.

Cevap D seçeneğidir.