Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkiye'deki yeryüzü şekillerini ve bunların oluşum süreçlerini ne kadar iyi bildiğimizi test ediyoruz. Özellikle buzul aşındırması sonucu oluşan şekilleri tanımak, coğrafya bilgimizin önemli bir parçasıdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Hörgüç kaya: Buzulların hareket ederken altındaki ana kayayı aşındırması ve cilalaması sonucu oluşan, bir tarafı eğimli, diğer tarafı dik olan kaya kütleleridir. Bu, doğrudan buzul aşındırması ile oluşan bir yer şeklidir.
- B) Moren set gölü: Buzulların taşıdığı ve biriktirdiği malzemelere "moren" denir. Buzullar eridiğinde, bu moren yığınları bir vadiyi veya çukurluğu kapatarak suyun birikmesine neden olabilir ve böylece moren set gölleri oluşur. Bu göllerin oluşumu, buzul faaliyetleriyle doğrudan ilişkilidir.
- C) Sirk çukuru: Dağların yüksek kesimlerinde, buzulların aşındırmasıyla oluşan, yarım daire veya amfi tiyatroya benzeyen çukurluklardır. Buzul aşındırmasının en tipik örneklerinden biridir.
- D) Peri bacası: Volkanik arazilerde, tüf gibi yumuşak kayaçların sel suları ve rüzgar tarafından aşındırılmasıyla oluşan, şapkalı veya şapkasız, konik şekilli ilginç yeryüzü şekilleridir. Peri bacalarının oluşumunda buzul aşındırmasının hiçbir etkisi yoktur; ana etkenler akarsu (sel suları) ve rüzgar erozyonudur.
- E) Buzul vadisi: Buzulların hareket ederek bir vadiyi aşındırması sonucu oluşan, genellikle "U" şekilli enine kesite sahip vadilerdir. Akarsu vadileri "V" şekilli iken, buzul vadileri belirgin "U" şekilleriyle tanınır. Bu da doğrudan buzul aşındırması ürünüdür.
Görüldüğü gibi, A, B, C ve E seçeneklerindeki yeryüzü şekilleri buzul faaliyetleri (aşındırma veya biriktirme sonrası oluşan göller) ile ilişkilidir. Ancak D seçeneğindeki peri bacaları, buzul değil, akarsu ve rüzgar aşındırması sonucu oluşur.
Cevap D seçeneğidir.
